Zapomniany cmentarz w centrum Gliwic. Od pierwszego pochówku w tym miejscu minęło ponad 200 lat

O tym cmentarzu w ścisłym centrum Gliwic wiele osób nawet nie wie. Zapomniany, całkowicie porośnięty dziką roślinnością, sprawia wrażenie miejsca z jakby z innego innego świata.

To najstarszy zabytek kultury żydowskiej w Gliwicach, pierwszy pochówek odbył się tu w 1815 roku.

Cmentarz położony jest w głównym punkcie miasta – pomiędzy dworcem PKP a Placem Piastów – na placu o powierzchni 0,6 hektara. Decyzję o wyodrębnieniu nekropolii żydowskiej podjęto w 1814 roku, decyzją władz pruskich. Wcześniej wyznawców tej religii zamieszkałych w Gliwicach chowano w Mikołowie lub Wielowsi.

Przy głównym wejściu przez bramę z Gwiazdą Dawida, znajdują się ruiny dawnego domu przedpogrzebowego. W porównaniu z obiektem przy ul. Poniatowskiego, musiał on być o wiele mniejszy i bardziej kameralny.

Pionowe nagrobki, w judaizmie nazywane macewami, ustawione są rzędami. Większość macew posiada epitafia wyryte w języku hebrajskim, które często przybierały podobną formę, sławiącą zmarłego.

Wśród pochowanych spoczęły tu postacie wybitne i zasłużone dla Gliwic. Najokazalej prezentuje się pomnik grobowy Meyerów, postawiony w formie kaplicy w centralnym punkcie nekropolii. Bendix Meyer był gliwickim radnym oraz znanym przemysłowcem, który założył przedsiębiorstwo produkujące kotły. Inne znane osoby wyznania mojżeszowego, które na wieki spoczęły na gliwickim kirkucie, to rodzina Troplowitzów, przodkowie Oscara Troplowitza – wynalazcy kremu „Nivea”.

Zapomnianą, a jak najbardziej zasłużoną postacią pochowaną przy ul. Na Piasku jest mistrz murarski Solomon Lubowski, budowniczy starej poczty (obecnie Urząd Pracy przy Pl. Inwalidów Wojennych), Willi Caro, budynku Starostwa Powiatowego czy synagogi żydowskiej.

ZOBACZ TEŻ:
Ludzie zamknięci wieczorem na Cmentarzu Lipowym. MZUK: Doszło do nieporozumienia

W 1937 roku odnotowano prawdopodobnie ostatni pochówek przy ul. Na Piasku. Niedługo potem wybuchła II wojna światowa, rozpoczął się Holocaust. Obiekt odszedł w zapomnienie po II wojnie światowej. Wiele marmurowych płyt zostało rozkradzionych i użytych jako nowe nagrobki. Władze ludowe przejęły obiekt w 1956 roku. 17 lat później podjęto decyzję o jego likwidacji pod budowę autostrady lub, w późniejszych projektach, dworca autobusowego. Ten czarny scenariusz na szczęście zatrzymał się na fazie planów, a w 1976 władze wojewódzkie zakazały likwidacji nekropolii. W związku z niewielką populacją żydowską zamieszkującą Gliwice, po wojnie o cmentarz przestano dbać. Zaczął służyć jako miejsce mszy satanistycznych i libacji alkoholowych.

Cmentarz, na którym do dzisiaj zachowało się około 500 nagrobków, znajduje się pod opieką gminy żydowskiej. Stowarzyszenie „Zikaron”, które opiekuje się obiektem, udostępnia nekropolię zwiedzającym w okresie od wiosny do końca października w każdą trzecią niedzielę miesiąca.

Michał Pac Pomarnacki (2015)
Fot. Łukasz Gawin

Komentarze

avatar
3000
Sortuj wątki:   od najnowszych   |  chronologicznie  |  najwyżej ocenione
Ja
Ja

W naszym mieście jest jeszcze jeden zapomniany już w ogóle przez wszystkich cmentarz – przy skrzyżowaniu Pszczyńskiej z Kopalnianą.

ernest
ernest

jeszcze jest cmentarz hutniczy

Iwona Maszczyńska

Moze i lepiej ze zapomniany… strach sie bac jakby mogl wygladac gdyby go chciano „odnowic”.

Anonim
Anonim

Ponad 20l temu na niego przypadkowo trafiłem, chciałem zrobic skróty na dworzec na pociag a tu cmentarz caly porośnięty bluszczem, niesamowicie wyglądał jak w filmie „Zawrocony” jak Zamachowski przed zomo sie pod takim bluszczem chował ;-). Dla mnie moglo by tak zostać, nie wiem jak to teraz wygląda, ale jak bedzie za ładnie to sie znajda osoby żeby to oszpecić

Paweł
Paweł

Ja w podobny sposób go odkryłem, za malolata z kolegami chcieliśmy iść na skróty.

treya50
treya50

Cmentarz Hutniczy jest akurat zadbany, jak już ktoś napisał. Osiedle baildona, ulica Baildona, a na cmentarzu w centralnym miejscu grobowiec Jihna Baildona. Urokliwe miejsce.

Mira Sadownik

Piękny. Niemal 40 lat temu wyglądał podobnie. Czas dodał patyny nagrobkom… Dobrze, że nikt prócz czasu go nie zniszczył.

Jolanta Margowniczy

Nie miałam pojęcia o jego istnieniu!

Alicja Małańczuk

Nie wiedziałam o tym cmentarzu… Znany w Gliwicach jest ten przy ul. Poniatowskiego. Teraz już za późno, październik się skończył, ale wiosną postaram się go zobaczyć.

Lila Nowak

Ten cmentarz znajduje sie na ulicy Na piasku. Mieszkala tam nasza znajoma i tam chodzilam na odwiedziny.I jako dziecko bawilismy sie tam.

beton
beton

Dobrze go widać z pierwszego peronu dworca. Trzeba tylko dojść do samego końca peronu.

Bogumił Szulc

zapomniany?? kilka razy ze znajomymi chciałem go odwiedzić. jest raczej niedostępny.

Damian Duscha

Na tym cmentarzu leżą rodzice wynalazcy kremu Nivea :)

zr
zr

Thank you, captain obvious.
Wspomniano o tym w artykule.

Patryk Śliwiński

Nikt go nie odwiedza bo rodziny zmarłych prawdopodobnie nie żyją. Poza tym Żydzi nie zapalają zniczy tylko kładą kamień na nagrobku taki maja zwyczaj jak dobrze mi się wydaje

Gregor Tabor

Żydom szkoda na znicz.. Taka prawda.

Jacek
Jacek

prawdziwy polaku weż j……. się w łeb

zr
zr

U nas za to szlagier to zestaw zniczy w barwach Legii.

Dąbrowska Mirosława

Ty to wszędzie musisz swoje nietrafione pińć groszy dodać. Gdzie nie wejdę żeby poczytać komentarze. Zastanów się co piszesz. Polskich tradycji bronisz cudze krytykujesz. Pisokatolicyzm wychodzi całą twoją osobą. (twoją specjalnie z małej litery)

Mietek
Mietek

Paniusiu a z ciebie p.okatolicyzm.

Artur Bubalik

Panie Grzegorzu Żydzi po prostu nie używają zniczy … ich tradycja to odkładanie na nagrobku kamyków… dodatkowo u nich cmentarz to miejsce nieczyste często więc nie likwiduje się ich nekropolii

Iza Popieluch

Gregor – jeżeli już coś się opiniuje, czy krytykuje – należałoby najpierw zapoznać się z tradycjami obowiązującymi w danej wierze – niezależnie od tego jaka to jest wiara.
Bo można wyjść na …
Poniżej masz krótki opis zwyczajów związanych z pochówkami na cmentarzach żydowskich http://www.kirkuty.xip.pl/ciekawostkipelny.htm
No chyba, że chcesz sobie pokrytykować tylko ze względu na wiarę…bo Żydzi…. to napisz od razu

Iza Popieluch

Pozostawię to dowolnej interpretacji…

Kamil Helicki

Między dworcem PKP i plac Piastów ?? Hmmm

Małgorzata Mleczko

Tak, przy końcu ulicy Na Piasku.

Klementyna
Klementyna

Niemal obok końca peronu pierwszego.

Janusz Borowicz

Zgadza sie ,zaniedbany .

marek
marek

park chopina to tez cmentaz ale wojenny

Joe
Joe

Te napisy na pewno po hebrajsku a nie w jidisz? (oba języki używają tego samego alfabetu)

Sylwia Nowak

Stan tego obiektu aż boli.

Dlaczego miasto nie pomaga dbać o ten zabytek?

AndrzejD
AndrzejD

niech lepiej miasto tego nie dotyka, bo spieprzą robotę jak przy wszystkich inwestycjach w których maczają palce.

Janusz Byk

Bo to jest obowiazkiem bogatego narodu.

Barbara Makselon-Białowąs

Nie trzeba tam nić robić, tylko zostawić i nie niszczyć. Taka jest żydowska tradycja. To nie kwestia braku opieki.

tari
tari

Do „Sylwia Nowak“: Wszyscy zawsze czekają aż bogaci Żydzi z całego świata się złożą na odnowienie! Podobnie było z Domem Przedpogrzebowym przy ul. Poniatowskiego. Dopiero wtedy, kiedy nikt z taką inicjatywą nie wystąpi, włączy się miasto.

Cookie Monster
Cookie Monster

Zadziwiajace – centrum miasta i przetrwał czasy holokaustu i nadal stoi opuszczony i zapomniany. I mimo tego ze w centrum to wiele osob o nim nie wie

Witold Rymer

To nie jest cmentarz, to kirkut. To inna kultura.

Kopernik
Kopernik

Dodałbym jeszczebyły cmentarz na Skwerze Nacka

Małgorzata Rassel-Rogalska

Faktycznie magiczne miejsce.

schlesier
schlesier

zdewastowany celowo przez wos gorole i to niejeden były centralny cmentarz von Gleiwitz zamieniony w park gdzie psy wasze srajom i lejom to je ok nastepny przy ul pszynskiej kole grube (koło byłej kopalni wszystko celowo.

Gregor
Gregor

Przykro czytać taki komentarz… Sporo nekropolii żydowskich jest zapomnianych np. w Pyskowicach (jadąc od Gliwic po prawej stronie przed stacją paliwową Orlen). Moje pytanie do Ciebie CZY GROBY TWOICH BLISKICH TEŻ TAK WYGLĄDAJĄ?

Klementyna
Klementyna

@schlesier, rozumiem, że mówimy o wyjątkowo zaniedbanym później zlikwidowanym cmentarzu między Andersa i Kozielską oraz o cmentarzu o podobnym losie przy Pszczyńskiej i Kopalnianej. No cóż, rzeczywiście pozostało tam prawdopodobnie wiele szczątków, kości, po których są wyprowadzane psy.

beton
beton

@Klementyna, dobrze że coś z tego rozumiesz. Dla mnie „wypowiedź ” schlesier’a to bełkot sfrustrowanego dorosłego człowieka o psychice dzieciaka, dodatkowo podniszczonej wieloletnim spożywaniem bimbru pędzonego w piwnicy nocą. O poprawnej pisowni, składni i interpunkcji – nie wspomnę.

Klementyna
Klementyna

Mnie wydaje się, że ten tajemniczy człowiek „schlesier” celowo używa podwórkowego języka w celu sprowokowania nietypowej dyskusji.

zr
zr

Bo to jakiś kibol tylko.
Prawdziwy Ślązak zamiast „gupiej godki” podwinąłby rękawy i zabrał się do roboty.

Halt die Schnauze
Halt die Schnauze

@ schleisier. Karma powraca. Teraz was rozjeżdżają tiry, ciężarówki, taksówki i inne pojazdy. Tak samiostnie. Ciekawe. Powiem nawet: zabawne. Psy srają tam gdzie wyczują sprzyjające ku temu miejsce. Zwierzęta się nie mylą. Ludzie tak. A teraz „halt die Klappe”

Edyta Metz

I niech taki pozostanie.

Grażyna Tarka

Jak tam trafić?

Barbara Makselon-Białowąs

Nie trzeba nic tam zmieniać i odnawiac. To byłoby naruszenie zasad żydowskiej kultury i obyczajów. Niech taki zostanie. A wejść można. Trzeba tylko wcześniej to ustalić.

wpDiscuz