{"id":227702,"date":"2023-12-24T06:46:02","date_gmt":"2023-12-24T05:46:02","guid":{"rendered":"https:\/\/www.24gliwice.pl\/wiadomosci\/?p=227702"},"modified":"2023-12-27T01:21:01","modified_gmt":"2023-12-27T00:21:01","slug":"co-oznacza-wigilia-skad-wzieto-zwyczaj-ubierania-choinki-o-historii-i-wigilijnych-zwyczajach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.24gliwice.pl\/wiadomosci\/co-oznacza-wigilia-skad-wzieto-zwyczaj-ubierania-choinki-o-historii-i-wigilijnych-zwyczajach\/","title":{"rendered":"Co oznacza “wigilia”, sk\u0105d wzi\u0119to zwyczaj ubierania choinki? O historii i wigilijnych zwyczajach"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a><\/div><\/div>

\u015awi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia to najwa\u017cniejsze \u2013 obok Wielkiej Nocy \u2013 chrze\u015bcija\u0144skie \u015bwi\u0119ta. Czas rado\u015bci, przebaczania i nadziei. Poprzedza je Wigilia \u2013 dzie\u0144, a przede wszystkim \u2013 wiecz\u00f3r, kiedy w gronie najbli\u017cszych zasiadamy do uroczystego posi\u0142ku, na kt\u00f3rym powinny znajdowa\u0107 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie postne potrawy.<\/h2>\n

 
\nWiele tradycji i obrz\u0119d\u00f3w zwi\u0105zanych ze \u015bwi\u0119tami Bo\u017cego Narodzenia \u0142\u0105czy wiar\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 z ludowymi wierzeniami. Symbole religijne od wiek\u00f3w mieszaj\u0105 si\u0119 z przedchrze\u015bcija\u0144skimi zwyczajami i przes\u0105dami. Niekt\u00f3re z nich wydaj\u0105 si\u0119 nieco dziwne, s\u0105 jednak cz\u0119\u015bci\u0105 naszego dziedzictwa kulturowego. O dawnych i obecnych zwyczajach \u015bwi\u0105tecznych, podczas warsztat\u00f3w \u201eWiecz\u00f3r wigilijny\u201d w Zamku Piastowskim opowiedzia\u0142a edukatorka Muzeum w Gliwicach Marta Keler.<\/strong><\/p>\n

Czas czuwania<\/h4>\n

Wigilia to wyj\u0105tkowy wiecz\u00f3r roku. Nazwa pochodzi z \u0142aci\u0144skiego \u201evigiliare\u201d i oznacza czuwanie. Do Wigilii zasiadamy wraz z pojawieniem si\u0119 pierwszej gwiazdki symbolizuj\u0105cej Gwiazd\u0119 Betlejemsk\u0105, kt\u00f3ra wskazywa\u0142a drog\u0119 Trzem Kr\u00f3lom do stajenki. Dzielimy si\u0119 op\u0142atkiem oznaczaj\u0105cym pojednanie i gwarantuj\u0105cym dostatek chleba przez nast\u0119pny rok, a pod udekorowan\u0105 choink\u0105 ukrywamy prezenty.<\/p>

\"\"<\/a><\/div><\/div>\n

Dawniej dzieci jad\u0142y op\u0142atki z miodem, zwane rado\u015bnikami \u2013 podobno s\u0105 bardzo smaczne. Przy stole pozostawiano \u2013 i nadal cz\u0119sto pozostawia si\u0119 \u2013 jedno miejsce wolne i dodatkowe nakrycie \u2013 dawniej dla bliskich, kt\u00f3rzy odeszli, obecnie dla niespodziewanego go\u015bcia.<\/p>\n

Choinkowy obyczaj przyw\u0119drowa\u0142 do Polski z Niemiec na prze\u0142omie XVIII i XIX wieku. Najpierw dotar\u0142 na \u015al\u0105sk, sk\u0105d rozprzestrzeni\u0142 si\u0119 na teren ca\u0142ego kraju.<\/h4>\n

Dawniej choink\u0119 przystrajano symbolicznymi ozdobami: gwiazd\u0105 (Gwiazda Betlejemska), \u015bwieczkami (\u015bwiat\u0142o Chrystusa), \u0142a\u0144cuchami (w\u0105\u017c i niewola grzechu), jab\u0142kami (biblijny owoc, kt\u00f3rym kuszeni byli Adam i Ewa), anio\u0142ami (mia\u0142y opiekowa\u0107 si\u0119 domem) czy dzwonkami (zwiastuny dobrej nowiny). Niekt\u00f3re z nich nadal goszcz\u0105 w naszych domach.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Czas powstania: 1910-1930; Pochodzenie: Gliwice<\/p><\/div>\n

Na po\u0142udniu Polski, na Podhalu, a tak\u017ce w Beskidach \u2013 zamiast choinki \u2013 u powa\u0142y wieszano w izbach pod\u0142a\u017aniczk\u0119 \u2013 zielone ga\u0142\u0105zki choiny symbolizuj\u0105ce odradzaj\u0105ce si\u0119 \u017cycie. Zdobiono je jab\u0142kami, orzechami, kolorow\u0105 bibu\u0142\u0105 lub \u015bwiatami z op\u0142atk\u00f3w. W tradycji staropolskiej na wigilijnym stole dwor\u00f3w szlacheckich musia\u0142o znajdowa\u0107 si\u0119 9 potraw, a w pa\u0142acach magnackich 11. Wierzono, \u017ce nieparzysta liczba zapewni urodzaj i dostatek w przysz\u0142ym roku. Z czasem na st\u00f3\u0142 zacz\u0119\u0142o trafia\u0107 12 potraw \u2013 na pami\u0105tk\u0119 12 aposto\u0142\u00f3w (w tradycji chrze\u015bcija\u0144skiej) lub \u2013 w wierzeniach ludowych \u2013 12 miesi\u0119cy.<\/p>\n

Na stole znajdowa\u0142y si\u0119 p\u0142ody z sadu, pola, wody i lasu. By\u0142 zatem kompot z suszonych owoc\u00f3w, grzyby, a tak\u017ce ziarna maku i zb\u00f3\u017c oraz ryby (symbol chrze\u015bcija\u0144stwa, a tak\u017ce chrztu i odrodzenia si\u0119 \u017cycia).<\/h4>\n

\u2013 Greckie s\u0142owo Ichtys (ryba) oznacza Jezusa Chrystusa. W symbolice ludowej ryby oznacza\u0142y p\u0142odno\u015b\u0107 i rodz\u0105ce si\u0119 \u017cycie. Zjedzenie ryby podczas wieczerzy wigilijnej gwarantowa\u0142o zdrowie i dostatek, a konkretnie karpia \u2013 obfito\u015b\u0107 i si\u0142\u0119. \u015aled\u017a to z kolei symbol postu i wyczekiwania. Na stole pojawia\u0142a si\u0119 te\u017c kiszona kapusta: w kuchni wschodniej w pierogach, a na \u015al\u0105sku z grochem. Mia\u0142a symbolizowa\u0107 \u017cyciodajn\u0105 moc i odrodzenie, zapewni\u0107 si\u0142\u0119 i witalno\u015b\u0107. Dodatkowo, kapusta z grochem mia\u0142a chroni\u0107 przed chorobami. Grzyby w potrawach mia\u0142y zapewni\u0107 szcz\u0119\u015bcie i dostatek<\/em> \u2013 m\u00f3wi Marta Keler<\/strong>, edukatorka Muzeum w Gliwicach.<\/p>\n

Wiecz\u00f3r obfito\u015bci i symboli<\/h4>\n

Na wigilijny st\u00f3\u0142 wci\u0105\u017c podaje si\u0119 przyk\u0142adowo barszcz czerwony z uszkami, zup\u0119 grzybow\u0105, piernik (symbol dobrobytu, a dawniej potwierdzenie wysokiego statutu spo\u0142ecznego) i chleb (symbol nowego \u017cycia i dostatku). Za magiczny uznawano mak, mi\u00f3d, orzechy i migda\u0142y oraz owoce: jab\u0142ka oznacza\u0142y mi\u0142o\u015b\u0107, zdrowie i zgod\u0119, gruszki d\u0142ugowieczno\u015b\u0107, a \u015bliwki odp\u0119dza\u0142y z\u0142e moce. Nic dziwnego, \u017ce pity ze smakiem kompot mia\u0142 zapewnia\u0107 szcz\u0119\u015bcie.<\/p>\n

W przesz\u0142o\u015bci na wsiach dary wigilijnego sto\u0142u zabierano ze sob\u0105 na pasterk\u0119 i spo\u017cywano wsp\u00f3lnie z pozosta\u0142ymi parafianami. Pod obrus wk\u0142adano sianko symbolizuj\u0105ce stajenk\u0119.<\/h4>\n

Do zabaw wieczoru nale\u017ca\u0142o losowanie \u017ad\u017ab\u0142a \u2013 wyschni\u0119te oznacza\u0142o zbli\u017caj\u0105c\u0105 si\u0119 chorob\u0119 lub \u015bmier\u0107, zielone \u2013 zdrowie, d\u0142ugie \u017cycie i powodzenie. Jerzy Po\u015bpiech<\/strong>, etnograf, w pracy \u201eZwyczaje i obrz\u0119dy doroczne na \u015al\u0105sku\u201d pisze, \u017ce w XIX wieku na prawie ca\u0142ym obszarze G\u00f3rnego \u015al\u0105ska najwa\u017cniejsz\u0105 potraw\u0105 wigilijn\u0105 by\u0142a siemieniotka \u2013 polewka z siemienia konopnego, zasypana mielon\u0105 kasz\u0105 jaglan\u0105. Poza tym popularne by\u0142y m.in. mak\u00f3wki przyrz\u0105dzane jeszcze w wielu domach.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Jedn\u0105 z najstarszych potraw obrz\u0119dowych by\u0142a mouczka (lub moczka) \u2013 g\u0119sty sos sporz\u0105dzany na zasma\u017cce z mas\u0142a i m\u0105ki wraz z ro\u017cnymi dodatkami, podawana do klusek j\u0119czmiennych. Magiczne znaczenie przypisywano na przyk\u0142ad kaszy, kt\u00f3rej powinna spr\u00f3bowa\u0107 przede wszystkim gospodyni, aby gospodarz oddawa\u0142 jej ca\u0142y sw\u00f3j zarobek na utrzymanie rodziny.<\/p>\n

Wigilijne przes\u0105dy<\/h4>\n

Korzenie wigilijnych przes\u0105d\u00f3w si\u0119gaj\u0105 poga\u0144skich wierze\u0144 i obyczaj\u00f3w. Wiele z nich przetrwa\u0142o do dzi\u015b:<\/p>\n