{"id":253084,"date":"2025-04-19T17:45:15","date_gmt":"2025-04-19T15:45:15","guid":{"rendered":"https:\/\/www.24gliwice.pl\/wiadomosci\/?p=253084"},"modified":"2025-04-24T03:05:40","modified_gmt":"2025-04-24T01:05:40","slug":"wielkanocne-tradycje-na-slasku-sniadanie-zaczynano-od-zjedzenia-chrzanu-czym-byl-babski-smiergust","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.24gliwice.pl\/wiadomosci\/wielkanocne-tradycje-na-slasku-sniadanie-zaczynano-od-zjedzenia-chrzanu-czym-byl-babski-smiergust\/","title":{"rendered":"Wielkanocne tradycje na \u015al\u0105sku. \u015aniadanie zaczynano od zjedzenia chrzanu, czym by\u0142 “babski \u015bmiergust\u201d?"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a><\/div><\/div>

\u015awi\u0119ta wielkanocne to najstarsze i najwa\u017cniejsze \u015bwi\u0119to chrze\u015bcija\u0144skie celebruj\u0105ce misterium paschalne Jezusa Chrystusa: jego m\u0119k\u0119, \u015bmier\u0107 i zmartwychwstanie. Na \u015al\u0105sku zawsze obchodzono je uroczy\u015bcie i w gronie najbli\u017cszej rodziny. Poza obrz\u0119dami religijnymi, dawniej regionalna tradycja pe\u0142na by\u0142a zwyczaj\u00f3w maj\u0105cych zapewni\u0107 dostatek, urodzaj i szcz\u0119\u015bcie.<\/h2>\n

<\/p>\n

O dawnych \u015bl\u0105skich tradycjach zwi\u0105zanych z Wielk\u0105 Noc\u0105 przypomina Muzeum w Gliwicach.<\/p>\n

Wielka \u015aroda zwana by\u0142a te\u017c \u017curow\u0105 strzod\u0105, co nie tylko wi\u0105za\u0142o si\u0119 ze znan\u0105 nam zup\u0105. Tego dnia palono \u017cur, czyli skrobaczki czy te\u017c skoczki \u2013 biegano po polach z podpalonymi miot\u0142ami, by \u201ezbo\u017ce lepiej rodzi\u0142o\u201d. By\u0142o to r\u00f3wnocze\u015bnie symboliczne po\u017cegnanie z postem i postnym \u017curem, kt\u00f3ry jada\u0142o si\u0119 na przedn\u00f3wku. P\u00f3\u017aniej miot\u0142y palono we wsp\u00f3lnym ognisku i \u015bpiewano pie\u015bni wielkopostne. By\u0142a to atrakcja dla ca\u0142ej wsi.<\/p>

\"\"<\/a><\/div><\/div>\n

<\/p>\n

Wielki Czwartek kojarzony by\u0142 m.in. z \u201ezawi\u0105zywaniem dzwon\u00f3w\u201d \u2013 do Wielkiej Soboty d\u017awi\u0119k dzwon\u00f3w zast\u0119powany by\u0142 przez klekot ko\u0142atek. Ch\u0142opcy chodzili po wsi z ko\u0142atkami, robili mn\u00f3stwo ha\u0142asu, \u015bpiewali pie\u015bni wielkopostne i w ten spos\u00f3b wzywali na wsp\u00f3ln\u0105 modlitw\u0119. W Wielk\u0105 \u015arod\u0119 lub Wielki Czwartek palono kuk\u0142\u0119, tzw. judosza, a proch rozsypywano na polach, symbolicznie upami\u0119tniaj\u0105c dokonan\u0105 przez Judasza zdrad\u0119 Chrystusa za 30 srebrnik\u00f3w.<\/p>\n

Wielki Pi\u0105tek by\u0142 okazj\u0105 do zadbania o zdrowie, kt\u00f3re mia\u0142o zapewnia\u0107 obmycie si\u0119 w tzw. cichej wodzie, w rzece albo strumyku, przy czym do wody trzeba by\u0142o wej\u015b\u0107 przed wschodem s\u0142o\u0144ca i to do takiej, kt\u00f3ra p\u0142ynie z zachodu na wsch\u00f3d. Nie mo\u017cna by\u0142o si\u0119 wytrze\u0107, bo w\u00f3wczas woda nie mia\u0142a ju\u017c leczniczej mocy. K\u0105piel oraz droga powrotna do domu musia\u0142y przebiega\u0107 w ciszy (st\u0105d \u201ecicha woda\u201d). W tym dniu gospodarze zanosili na pola krzy\u017cyki robione z palmy wielkanocnej i zatykali je w czterech ko\u0144cach, krzy\u017cyki zanosili te\u017c na strych, do stajni i do obej\u015bcia, zabezpieczaj\u0105c si\u0119 przed gradobiciem i robactwem.<\/p>\n

Wielka Sobota wi\u0105za\u0142a si\u0119 \u2013 tak jak obecnie \u2013 ze \u015bwi\u0119ceniem pokarm\u00f3w, ale kosze bywa\u0142y tak ci\u0119\u017ckie, \u017ce musia\u0142y je nie\u015b\u0107 dwie osoby.<\/h4>\n

Obowi\u0105zkowo \u015bwi\u0119cono te\u017c ogie\u0144, kt\u00f3ry oczyszcza\u0142 i odstrasza\u0142 z\u0142e moce oraz wod\u0119, kt\u00f3r\u0105 w domu nape\u0142niano domowe kropielniczki, czyli po \u015bl\u0105sku \u017cegnoczki. Zdobiono kroszonki, a do ich farbowania u\u017cywano \u0142upin cebuli, p\u0119d\u00f3w m\u0142odej pszenicy lub \u017cyta, kory d\u0119bu, olszy i brzozy. Pieczono tradycyjne \u015bl\u0105skie ko\u0142ocze i przygotowywano si\u0119 do \u015bmiergustu. <\/p>\n

– Przygotowywanie kroszonek by\u0142o domen\u0105 dziewcz\u0105t i kobiet, gdy\u017c jajka te przede wszystkim by\u0142y darowane m\u0119\u017cczyznom, kt\u00f3rzy przyszli je pola\u0107 w Poniedzia\u0142ek Wielkanocny, czyli w \u015bmigus-dyngus. Najpi\u0119kniejsze z kroszonek dziewcz\u0119ta przygotowywa\u0142y swemu narzeczonemu lub ukochanemu. W niekt\u00f3rych miejscowo\u015bciach kroszonki zanoszono tak\u017ce na cmentarz, na groby najbli\u017cszych. W miejscowo\u015bciach, gdzie msza rezurekcyjna odprawiana by\u0142a w Wielk\u0105 Sobot\u0119 wieczorem, dzie\u0144 ten ko\u0144czy\u0142 si\u0119 uroczyst\u0105 kolacj\u0105 poprzedzon\u0105 modlitw\u0105<\/em> – pisze o kroszonkach w \u201eFotograficznym widzeniu tradycji\u201d Bo\u017cena Kubit, wieloletnia kierownik Dzia\u0142u Etnografii gliwickiego Muzeum.<\/p>\n

Wielka Niedziela by\u0142a d\u0142ugo wyczekiwana, bo wreszcie mo\u017cna by\u0142o si\u0119 naje\u015b\u0107, jednak \u015bwi\u0105teczne \u015bniadanie rozpoczynano nie od smacznych potraw, ale od zjedzenia surowego chrzanu \u2013 na pami\u0105tk\u0119 m\u0119ki Chrystusa, a tak\u017ce jako gwarancj\u0119 zdrowia na ca\u0142y rok.<\/h4>\n

Wcze\u015bniej wszyscy szli na pierwsz\u0105 porann\u0105 msz\u0119, kt\u00f3rej towarzyszy\u0142a procesja konna wok\u00f3\u0142 ko\u015bcio\u0142a. – \u015aniadanie rozpoczynano od dzielenia si\u0119 jajkiem ugotowanym na twardo i sk\u0142adania sobie \u017cycze\u0144, z czym zwi\u0105zane by\u0142o powiedzenie: . Jednak dzielenie si\u0119 jajkiem nie by\u0142o zwyczajem powszechnym; w wielu domach spo\u017cywano jajecznic\u0119 lub jajko sma\u017cone na boczku<\/em> – pisze Bo\u017cena Kubit.<\/p>\n

<\/p>\n

Poniedzia\u0142ek Wielkanocny to oczywi\u015bcie \u015bmigus-dyngus, zwany te\u017c \u015bmirgustem, sikaczem, sikaniem, laniem, oblewaniem, lanym poniedzia\u0142kiem. Tradycje kultywowano zar\u00f3wno w dworkach szlacheckich, jak i w ch\u0142opskich chatach, ale na wsi lano na pot\u0119g\u0119. W ruch sz\u0142y wiadra, dzbany, a nawet sikawki stra\u017cackie. <\/p>\n

Polanie wod\u0105 powszechnie uwa\u017cane by\u0142o za przejaw sympatii i podobania si\u0119, wi\u0119c im dziewczyna by\u0142a bardziej mokra, tym wi\u0119kszym cieszy\u0142a si\u0119 powodzeniem. W zamian za to powinna si\u0119 zrewan\u017cowa\u0107 podarowaniem zdobionego jajka (kroszonki). Wtorek by\u0142 dniem rewan\u017cu \u2013 dziewczyny oblewa\u0142y ch\u0142opak\u00f3w, by\u0142 to tzw. “babski \u015bmiergust\u201d<\/em><\/p><\/blockquote>\n

– czytamy w \u201eFotograficznym widzeniu tradycji\u201d.. <\/p>\n

Ciekawa tradycja przetrwa\u0142a w gliwickiej Ostropie \u2013 to uroczysta i widowiskowa procesja konna z obje\u017cd\u017caniem p\u00f3l, kt\u00f3ra okre\u015blana jest gwarowo jako Osterreiten, Osterrit czy rajtowanie. W wersji wsp\u00f3\u0142czesnej \u0142\u0105czy celebrowanie \u015bwi\u0105t wielkanocnych z modlitewnym b\u0142aganiem o urodzaj i ochron\u0119 przed szkod\u0105. Ten unikatowy w skali kraju obyczaj, nazywany te\u017c \u201ejazd\u0105 za Panem Bogiem\u201d, zosta\u0142 wpisany na krajow\u0105 list\u0119 niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Kultywowany jest od XVII wieku. Na ziemiach gliwickich pojawia\u0142 si\u0119 nie tylko w Ostropie, ale tak\u017ce w W\u00f3jtowej Wsi, Koz\u0142owie i Bojkowie. Wi\u0119cej na ten temat:<\/p>\n

Rajtowanie w Ostropie. Tradycyjna konna procesja odb\u0119dzie si\u0119 w Wielkanocny Poniedzia\u0142ek<\/a><\/p><\/blockquote>\n