{"id":267812,"date":"2026-03-16T04:15:58","date_gmt":"2026-03-16T03:15:58","guid":{"rendered":"https:\/\/www.24gliwice.pl\/wiadomosci\/?p=267812"},"modified":"2026-03-16T04:15:58","modified_gmt":"2026-03-16T03:15:58","slug":"dziedzictwo-zydowskie-w-architekturze-gliwic-i-slaska-dwuczesciowy-wyklad-o-architekturze-w-dpzg","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.24gliwice.pl\/wiadomosci\/dziedzictwo-zydowskie-w-architekturze-gliwic-i-slaska-dwuczesciowy-wyklad-o-architekturze-w-dpzg\/","title":{"rendered":"Dziedzictwo \u017cydowskie w architekturze Gliwic i \u015al\u0105ska. Dwucz\u0119\u015bciowy wyk\u0142ad o architekturze w DP\u017bG"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a><\/div><\/div>

Ewa Pokorska-O\u017c\u00f3g i Ewa Chudyba wyg\u0142osz\u0105 dwucz\u0119\u015bciowy wyk\u0142ad “O architekturze dawnego \u017cydowskiego domu przedpogrzebowego”. Wydarzenie odb\u0119dzie si\u0119 w czwartek, 19 marca, w Domu Pami\u0119ci \u017byd\u00f3w G\u00f3rno\u015bl\u0105skich (ul. Poniatowskiego 14). Rozpocz\u0119cie o godzinie 17:00. Wst\u0119p jest wolny.<\/h2>\n

<\/p>\n

Spotkanie stanowi element cyklu “Dziedzictwo \u017cydowskie w architekturze Gliwic i \u015al\u0105ska”. <\/p>\n

Dzieje spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w Gliwicach to wa\u017cny, a wci\u0105\u017c nie do ko\u0144ca opowiedziany rozdzia\u0142 historii miasta. Pierwsze wzmianki o osadnikach wyznania moj\u017ceszowego pojawiaj\u0105 si\u0119 ju\u017c w XVII wieku, za\u015b dynamiczny rozw\u00f3j Gliwic w XIX stuleciu w du\u017cej mierze wi\u0105za\u0142 si\u0119 z aktywno\u015bci\u0105 przedsi\u0119biorc\u00f3w, przemys\u0142owc\u00f3w i architekt\u00f3w o \u017cydowskich korzeniach. <\/p>

\"\"<\/a><\/div><\/div>\n

Tragiczny fina\u0142 tej historii \u2013 naznaczony prze\u015bladowaniami i zag\u0142ad\u0105 gliwickich \u017byd\u00f3w w czasach nazistowskich Niemiec \u2013 nie zdo\u0142a\u0142 jednak ca\u0142kowicie zatrze\u0107 \u015blad\u00f3w ich obecno\u015bci.<\/h4>\n

Do dzi\u015b mo\u017cna je odnale\u017a\u0107 w architektonicznej tkance miasta: w dawnym domu przedpogrzebowym, pe\u0142ni\u0105cym obecnie funkcj\u0119 oddzia\u0142u Muzeum w Gliwicach \u2013 Domu Pami\u0119ci \u017byd\u00f3w G\u00f3rno\u015bl\u0105skich, w dw\u00f3ch zespo\u0142ach cmentarnych, w kamienicach rozsianych po r\u00f3\u017cnych dzielnicach Gliwic. Te zachowane fragmenty materialnego dziedzictwa s\u0105 niemymi, lecz wymownymi \u015bwiadkami wielokulturowej przesz\u0142o\u015bci miasta.<\/p>\n

Podczas cyklu wyk\u0142ad\u00f3w, odbywaj\u0105cych si\u0119 w Domu Pami\u0119ci \u017byd\u00f3w G\u00f3rno\u015bl\u0105skich, b\u0119dzie okazja, by przyjrze\u0107 si\u0119 im z bliska. Spotkania przygotowa\u0142a i poprowadzi Ewa Pokorska-O\u017c\u00f3g <\/strong>\u2013 architektka, Miejska Konserwator Zabytk\u00f3w w Gliwicach, autorka bestsellerowej ksi\u0105\u017cki \u201eKolory miasta\u201d.<\/p>\n

– W marcu opowie\u015b\u0107 przybli\u017caj\u0105ca \u017cydowskie dziedzictwo w architekturze stanie si\u0119 dwug\u0142osem. O dawnym gliwickim domu przedpogrzebowym, dzisiejszej siedzibie Domu Pami\u0119ci \u017byd\u00f3w G\u00f3rno\u015bl\u0105skich \u2013 opowiedz\u0105 Ewa Pokorska-O\u017c\u00f3g i dr Ewa Chudyba<\/strong><\/em> – zapowiada Muzeum w Gliwicach. <\/p>\n

Cze\u015b\u0107 pierwsza wyk\u0142adu: Ewa Pokorska-O\u017c\u00f3g<\/h4>\n

Dom przedpogrzebowy na cmentarzu \u017cydowskim przy ul. Ksi\u0119cia J\u00f3zefa Poniatowskiego to obiekt, kt\u00f3ry od lat intryguje \u2013 w\u0142a\u015bnie jemu dedykowana by\u0142a pierwsza dokumentacja konserwatorska, tzw. bia\u0142a karta. Zawarte w niej informacje przyda\u0142y si\u0119 w 2003 roku. Miasto Gliwice zwr\u00f3ci\u0142o si\u0119 wtedy do wojew\u00f3dzkiego konserwatora zabytk\u00f3w o wpisanie budowli do rejestru zabytk\u00f3w wojew\u00f3dztwa. To przyczyni\u0142o si\u0119 do jego uratowania. Teraz to ocalony materialny \u015bwiadek z\u0142o\u017conych dziej\u00f3w Gliwic, potwierdzaj\u0105cy jego wielonarodow\u0105 i wielokulturow\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n

Cze\u015b\u0107 druga wyk\u0142adu: dr Ewa Chudyba<\/h4>\n

Gliwicki dom przedpogrzebowy jest warty zainteresowania jako zabytek zwi\u0105zany ze spo\u0142eczno\u015bci\u0105 gliwickich \u017byd\u00f3w, ale nie tylko. Intryguj\u0105ca jest tak\u017ce sama neogotycka architektura wzniesionego na pocz\u0105tku XX w. obiektu (w latach 1902\u20131903). Fakt, \u017ce Max Fleischer, s\u0142ynny wiede\u0144ski architekt \u017cydowskiego pochodzenia, zdecydowa\u0142 si\u0119 zaprojektowa\u0107 dom przedpogrzebowy si\u0119gaj\u0105c po styl tak jednoznacznie skojarzony z chrze\u015bcija\u0144stwem \u2013 mo\u017ce zaskakiwa\u0107. W XIX stuleciu, pod wp\u0142ywem Heglowskiej historiozofii, sprzyjaj\u0105cej \u2013 na co zwraca uwag\u0119 prof. Wojciech Ba\u0142us <\/strong>\u2013 zr\u00f3wnywaniu \u201eokre\u015blonych form w budownictwie z wyznawanym \u015bwiatopogl\u0105dem\u201d, ugruntowa\u0142o si\u0119 nowoczesne poj\u0119cie stylu. Styl zacz\u0105\u0142 by\u0107 postrzegany jako spetryfikowany wyraz okre\u015blonych idei. <\/p>\n

Styl neogotycki, b\u0119d\u0105cy swego rodzaju uog\u00f3lnion\u0105, uschematyzowan\u0105 reminiscencj\u0105 \u015bredniowiecznych katedr \u2013 uznawano zazwyczaj za najw\u0142a\u015bciwszy przy wnoszeniu katolickich ko\u015bcio\u0142\u00f3w.<\/h5>\n

W Gliwicach znajdziemy dwa imponuj\u0105ce przyk\u0142ady neogotyckich \u015bwi\u0105ty\u0144: katedr\u0119 pw. \u015awi\u0119tych Aposto\u0142\u00f3w Piotra i Paw\u0142a (powstawa\u0142a w latach: 1896 – 1900) oraz nowy ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Bart\u0142omieja w Sobiszowicach (wznoszony od 1907 do 1911 roku). Z kolei projektanci obiekt\u00f3w kultowych judaizmu \u2013 jak w wydanej przez Muzeum w Gliwicach publikacji \u201eSynagogi na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku\u201d wskazuje dr hab. Jerzy Krzysztof Kos<\/strong> \u2013 b\u0105d\u017a inspiracji szukali w szeroko poj\u0119tym Oriencie (np. styl maureta\u0144ski), by demonstrowa\u0107 \u201e[\u2026] odr\u0119bno\u015b\u0107 kon\u00adfesyjn\u0105 gmin \u017cydowskich\u201d \u2013 b\u0105d\u017a przeciwnie, akcentowali \u201e[\u2026] kulturow\u0105 i spo\u0142eczn\u0105 integracj\u0119 z chrze\u015bcija\u0144skim oto\u00adczeniem\u201d, d\u0105\u017c\u0105c do neutralizacji tendencji antysemickich. Czy takie d\u0105\u017cenie by\u0142o przyczyn\u0105 wzniesienia gliwickiego domu przedpogrzebowego w stylu neogotyckim? Czy te\u017c raczej to nie architektoniczna \u201emimikra\u201d, co po prostu konsekwencja asymilacji niemieckich obywateli wyznania Moj\u017ceszowego tamtych czas\u00f3w? A mo\u017ce to nieoczywisty przejaw uniwersalizacji, a tym samym uabstrakcyjnienia sacrum, procesu charakterystycznego dla nowoczesno\u015bci, kt\u00f3ry obejmowa\u0142 spo\u0142eczno\u015bci zachodniego \u015bwiata bez wzgl\u0119du na ich religijn\u0105 przynale\u017cno\u015b\u0107? Mo\u017cna b\u0119dzie zastanowi\u0107 si\u0119 nad tym wsp\u00f3lnie z prowadz\u0105c\u0105.<\/p>\n

Harmonogram kolejnych spotka\u0144<\/h4>\n