Pierwszy wodociąg i oczyszczalnia w Gliwicach powstały 111 lat temu

Pierwszy wodociąg, a także stację uzdatniania wody w Gliwicach wybudowano około 1911 roku. W tym samym okresie powstała również oczyszczalnia ścieków, z której biogaz zasilał krematorium na cmentarzu komunalnym, dziś zwanym Centralnym.

 
Rozwój górnictwa na Górnym Śląsku przyczynił się do odkrycia triasowych ujęć wody, które częściowo Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. wykorzystuje do dziś, aby dostarczać Gliwicom wodę.

Jednak liczne badania wody w XIX wieku, które wykazały, że znaczna jej część nie nadaje się do spożycia przez ludzi i zwierzęta spowodowały, iż zaczęto poszukiwać czystego źródła, z którego będzie możliwe zaopatrzenie ludzi w ten niezbędny do życia płyn. Wówczas odkryto takie źródło wody w miejscowości Karchowice leżącej w gminie Zbrosławice, zbudowano wodociąg i dzięki temu dostarczano mieszkańcom Gliwic wodę.

Z uwagi na pogłębiający się brak wody spowodowany m.in. wzrostem liczby ludności zdecydowano o drążeniu kolejnych otworów i rozbudowie oraz budowie systemu wodnego. „Karchowicki” rurociąg przechodził m.in. przez ulicę Jana Śliwki, Jasnogórską, Daszyńskiego, aż do wieży ciśnień.

Stale rosnące zapotrzebowanie na wodę spowodowało jej dalsze poszukiwanie w okolicach miasta. Zasoby wodne odkryto w kamieniołomach obok linii kolejowej w Łabędach oraz na terenie Szobiszowic.

Duże ilości wody w łabędzkich otworach zdecydowały o budowie wodociągu w latach 1938-1941. Woda z otworów w Łabędach okazała się ważnym źródłem zaopatrzenia mieszkańców Gliwic. Równocześnie z budową sieci wodociągowej i kanalizacyjnej w Gliwicach mieszkańcy miasta zaczęli zdawać sobie sprawę jak ważną rolę odgrywa jakość wody dla zdrowia i życia. Powstała Stację Uzdatniania Wody Łabędy, której zadaniem było dostarczanie czystej wody.

Do teraz ujęcie wód głębinowych Gliwice – Łabędy jest głównym źródłem dostaw wody dla mieszkańców miasta. Ujęcie to ujmuje wody ze Zbiornika Wód Podziemnych nr 330 „Gliwice” z pokładów triasowych.

Zbiornik stanowią pokłady spękanych wapieni muszlowych o miąższości od 40 do 200 metrów, w których szczelinach znajduje się woda średnio lub wysoko zmineralizowana, dobrej oraz bardzo dobrej klasy jakości.

1911 rok to także pierwsza w mieście oczyszczalnia ścieków

Początki oczyszczalni ścieków w Gliwicach sięgają pierwszych lat XX wieku. Jak podają kroniki miejskie, w roku 1907 rozpoczęto budowę kanalizacji. Ta inwestycja, zakrojona na szeroką skalę, wymusiła na ówczesnych włodarzach miasta konieczność budowy oczyszczalni ścieków, którą rozpoczęto dwa lata później.

Na podstawie zachowanych zdjęć archiwalnych, jak i innych zebranych materiałów kronikarskich dotyczących samej budowy oczyszczalni ścieków oraz jej eksploatacji, można stwierdzić, że zastosowane rozwiązania były nowatorskie i świadczyły o wysokim poziomie technicznym, zarówno projektantów, jak i eksploatatora.

Oczyszczalnię przekazano do użytku w 1911 roku, zaledwie w dwa lata od rozpoczęcia budowy. Przyjmowała ścieki w ilości 8 tys. m3/dobę.

Początkowo wyposażona była w rzadkie kraty do zatrzymywania większych zanieczyszczeń, sita gęste, pompownie, osadnik wstępny, złoża zraszane, osadnik wtórny i poletka osadowe. Wraz z rozwojem miasta oraz postępem technicznym, prowadzona była modernizacja i rozbudowa oczyszczalni.

Ponieważ łącznie ze ściekami wpływały do niej znaczne ilości piasku i żwiru, dlatego też w celu zabezpieczenia obiektów przed awariami i zniszczeniem, postanowiono na sieci kanalizacyjnej wybudować piaskownik. Utworzono również dwie komory fermentacyjne oraz zbiornik do gromadzenia gazu, który powstawał w wyniku fermentacji osadu. W ten sposób pozyskiwany gaz gromadzony był w zbiornikach biogazu i wykorzystywany do własnych potrzeb oczyszczalni oraz w krematorium usytuowanym na terenie cmentarza komunalnego.

Cmentarz ten, nazywany obecnie Centralnym, położony jest zaledwie kilkaset metrów od oczyszczalni. Rurociągi doprowadzające biogaz do krematorium przebiegały pod tzw. starą autostradą.

Niestety, druga wojna światowa przerwała plany dalszej rozbudowy i modernizacji oczyszczalni. W latach powojennych wielokrotnie opracowywano projekty modernizacji oczyszczalni, wybudowano kilka obiektów poprawiających jej pracę np.: bioxyblok z przepompownią, kompresorownię, nowe poletka osadowe oraz budynek zaplecza socjalnego z laboratorium. Nadal jednak zdawano sobie sprawę z konieczności przeprowadzenia gruntownej modernizacji, a nawet budowy nowej oczyszczalni ścieków.

Przedsięwzięcie to uwzględniano od wielu lat w planach inwestycyjnych, jako jedno z najważniejszych zadań z zakresu uporządkowania gospodarki wodno-ściekowej w mieście.

23 października 2001 roku nastąpiło uroczyste uruchomienie serca oczyszczalni czyli reaktora biologicznego, a zakończenie rozruchu nowej oczyszczalni nastąpiło w czerwcu 2002r.

W 2011r rozpoczęto modernizację oczyszczalni, która miała na celu dostosowanie niektórych jej obiektów do zmienionego składu ścieków. W ramach modernizacji wykonano również hermetyzację i dezodoryzację obiektów, czyli przykryto część zbiorników, a odprowadzane z nich powietrze skierowano do biofitrów. Modernizację oczyszczalni zakończono w marcu 2013 roku.

Archiwalne zdjęcia pochodzą z materiałów PWiK Gliwice, koloryzowane przez 24gliwice.pl (ŁG)

(żms)/PWiK Gliwice

 

18 komentarzy
 najwyżej ocenione
od najnowszych    chronologicznie 
Inline Feedbacks
View all comments
mieszkanka Gliwic
16/06/2022 07:42

Ciekawy artykuł. Prosimy o więcej takich ( historycznych )

Mad
16/06/2022 10:22

Ciekawe czy Kłodnica będzie kiedyś czysta rzeczką

Mistrzowie-Parkowania-Gliwice
16/06/2022 12:14
W odpowiedzi na  Mad

będzie jeśli nie będą tam wpuszczane ścieki. Obecnie jest jeszcze kanalizacja która wpływa do rzeki zanieczyszczając ją. To samo kopalnie i brak świadomości które połączenia trafiają do rzeki a które do oczyszczalni.

ścięte w stożek drzewo
16/06/2022 12:45
W odpowiedzi na  Mad

Bobry nad nią mieszkające nie narzekają.

Wrzodzisław
16/06/2022 07:38

„Rurociągi doprowadzające biogaz do krematorium przebiegały pod dzisiejszą trasą A-4.”
Doprawdy? Ktoś, kto to pisał, znowu nie ma pojęcia o czym pisze, bo mu się nie chciało nawet na mapę zerknąć. Do A4 jest w linii prostej prawie 6 km, a gazociąg przebiegał pod obecną 88 a nie pod A4.

Roman Ukulele
16/06/2022 09:50

Ciekawy artykuł. Sprostowanie: instalacja przechodziła pod dzisiejszą DK88 a nie A4. Gdzie dokładnie w Łabędach znajdował się kamieniołom? Wie ktoś?

Marian Jabłoński
16/06/2022 10:29
W odpowiedzi na  Roman Ukulele

Kamieniołom kamienia wapiennego w Laband (Łabędy) znajdował się w okolicy obecnego dworca kolejowego Łabędy. To był interes hr. Welczka. Niecka kamieniołomu została przecięta torami kolejowymi, w jednej z części (tej od stronu kościoła) powstało kąpielisko Laband, bardzo modne w tamtych czasach.

ścięte w stożek drzewo
16/06/2022 13:39
W odpowiedzi na  Marian Jabłoński

Teraz przez były teren kąpieliska Laband przechodzi Kanał Gliwicki i na upartego też można się wykąpać.

Urko
16/06/2022 04:34

„Cmentarz ten, nazywany obecnie Centralnym, położony jest zaledwie kilkaset metrów od oczyszczalni. Rurociągi doprowadzające biogaz do krematorium przebiegały pod dzisiejszą trasą A-4.”

Na pewno chodzi o A-4 ? Na pewno nie o DK 88 ?

Tomasz Tomasz
16/06/2022 19:14
W odpowiedzi na  Urko

Na niemieckich mapach i pierwszych polskich dzisiejsza DK-88 jest oznaczona jako A4, DK4 lub po prostu 4. Może tu autor niedoczytał i niedopisał. Pozdrawiam

Marcus
17/06/2022 12:08

Z tego co przeczytałem rurociąg do cmentarza ,, przebiegał pod tzw starą autostradą” czyli obecnie DK 88. Nic o dzisiejszej A-4 nie było pisane,

awaria dzięki technice
16/06/2022 18:27

Ten wół ciągnący wagen to prototyp silnika TDI.

ktos
16/06/2022 07:13

… i tak sobie pracuje od 111 lat. To by tłumaczyło skąd tyle „kamienia” w tutejszej wodzie.

Odd
16/06/2022 08:24
W odpowiedzi na  ktos

„Zbiornik stanowią pokłady spękanych wapieni muszlowych o miąższości od 40 do 200 metrów, w których szczelinach znajduje się woda średnio lub wysoko zmineralizowana, dobrej oraz bardzo dobrej klasy jakości.”
Nie rozumiesz, nie wypowiadaj.

fanatyk napoi alkoholowych
16/06/2022 13:50
W odpowiedzi na  Odd

Gliwicka kranowa mineralka jest rewelacyjna, szczególnie na drugi dzień, kiedy pali rura po wczorajszym.

Stary
16/06/2022 16:58

Tak, ale jest niszcząca dla ekspresów do kawy, przepływowych ogrzewaczy wody, czajników elektrycznych, pralek itp. urządzeń.

fanatyk napoi alkoholowych
16/06/2022 19:03
W odpowiedzi na  Stary

Mój czajnik działa na gliwickiej wodzie ponad 20 lat.

Tom5150
18/06/2022 19:27

No tak, ale Ty chyba rzadko herbatę parzysz?