Tak wyglądał początek stanu wojennego w Gliwicach. Pierwsze aresztowania jeszcze przed północą

artykuł archiwalny, 24gliwice 2011

Sroga zima, koksiaki (zwane też koksownikami) na ulicach, patrole żołnierzy i milicji, głuche telefony oraz internowania – to główne skojarzenia z początkiem stanu wojennego.

13 grudnia 1981 roku generał Wojciech Jaruzelski wygłosił swoje najsłynniejsze przemówienie.

Podwaliny pod tak potężną operację, jaką jest wprowadzenie stanu wojennego, zabrały kilka, a według niektórych źródeł, nawet kilkanaście miesięcy. Ostatnie dni przed niedzielą 13 grudnia wspomina Bogusław Tracz, historyk z katowickiego Instytutu Pamięci Narodowej.

– Trzeba wziąć pod uwagę kilka czynników. Wtedy Gliwice miały ponad 200 tys. mieszkańców, o wiele więcej niż obecnie.

Były również silnym ośrodkiem wojskowym. Stacjonowały tu wojska obrony przeciwlotniczej, piechota, wojska pancerne i Górnośląska Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza. Przygotowania rozpoczęto już 11 grudnia, w piątek. Wszyscy oficerowie wojska zostali wezwani do swoich macierzystych jednostek – tłumaczy Tracz.

Wojsko zostało postawione na nogi, ale żołnierze nie wyszli z koszar. W sobotę przed godziną 16.00, do Komendy Wojewódzkiej MO w Katowicach wysłano telegram o kryptonimie „Synchronizacja”. Przypuszcza się, że kilkadziesiąt minut później dotarł on do Gliwic.

Wieczorem około godziny 21.00, rozpoczęła się druga część operacji.

Wyłączono telefony, a wojsko zajęło Pocztę Główną przy ul. Dolnych Wałów.

– Około godziny 23.00 zaczęto aresztowania najważniejszych działaczy struktur związkowych, opozycyjnych względem partii. W całym województwie zatrzymano kilkaset osób. W Gliwicach było to około 100 osób, może więcej – dodaje Bogusław Tracz.

W niedzielę, od 6.00 rano Polskie Radio rozpoczęło nadawanie przemówienia generała Jaruzelskiego.

Z pierwszymi dniami stanu wojennego w Gliwicach kojarzą nam się głównie wyłączone telefony oraz liczne patrole na ulicach miasta. Mało kto jednak pamięta, że ulicami Gliwic przejechały czołgi.

– Faktycznie, czołgi przejeżdżały przez miasto. Wiemy, że zaczęły strajkować kopalnie m.in. w Jastrzębiu oraz KWK Wujek w Katowicach, gdzie zginęło dziewięciu górników. Władza obawiała się, że może dojść do strajków solidarnościowych w innych kopalniach, więc 16 grudnia wieczorem urządzono demonstrację siły.

– Czołgi wyjechały z jednostki wojskowej przy dzisiejszej ulicy Andersa. Jechały przez plac Bohaterów Stalingradu, dalej koło Politechniki, aż pod Kopalnię Sośnica. To wzbudziło strach wśród gliwiczan. Te czołgi nie wszędzie potrafiły dobrze wchodzić w zakręty. Na rogu dzisiejszego placu Piłsudskiego, koło banku stały kwietniki, które zostały całkowicie zmiecione przez czołgi – wspomina Bogusław Tracz.

Michał Pac-Pomarnacki
archiwum 24gliwice 2011, fot. p. Damian

60 komentarzy
 najwyżej ocenione
od najnowszych    chronologicznie 
Inline Feedbacks
View all comments
Stary
13/12/2021 10:25

Uważne obejrzenie zdjęcia pozwala zauważyć wstydliwe dla miasta szczegóły. Wokół szpitala pyszni się równe, nienaruszone ogrodzenie a przy ładnie zaprojektowanym, łukowym murku są dwie fajne ławeczki. W letnie dni można było tam przysiąść na chwilę, w cieniu wierzby „płaczącej”. Dysonansem jest oczywiście ten SKOT ale reszta wygląda bardzo porządnie – równy asfalt na Kościuszki, odśnieżone ulice i chodniki. To był stan wojenny – 40 lat temu. Jak nazwać obecny wygląd tego miejsca ? Płot ukradli złomiarze, ławeczki rozwalono…., wierzba została.

Młody
13/12/2021 10:38
W odpowiedzi na  Stary

Płotu nie ukradli złomiarze po prostu dopadła go starość w postaci rdzy i został rozebrany na polecenie dyrekcji a nowy nie został zamontowany, czyżbyś był zwolennikiem odgradzania się płotami od innych, że tak cię to razi ? Np. wokół szpitala przy ul. Radiowej też nie ma płotu i nie ma to wpływu na funkcjonowanie tego szpitala.

Cliper
13/12/2021 09:36

Mało kto pamięta czołgi?
Mnie najbardziej utkwił widok czołgów sunących po rybnickiej

Bumar
13/12/2021 09:46
W odpowiedzi na  Cliper

Wcześniej jechały ul. Dworcową ale to nie było 13 grudnia] ale kilka dni później, ciekawe czy był to jednorazowy przejazd czy takich przejazdów było więcej ?

Zad Ziwiony
14/12/2021 09:20

200 000 ludzi, aresztowano 100 działaczy opozycyjnych wobec partii. Przyjmijmy, że było jeszcze 10 000 szeregowych opozycjonistów. Tymczasem dzisiaj wszędzie są sami internowani, zasłużeni działacze, roznoszący bibułę (w tornistrach chyba). I nie ma nikogo, kto stał tam, gdzie stało zomo… Dziwne…

hanek mały
13/12/2021 07:30

Ja pamiętam, że chciałem kupić chleb w sklepie na Marzanki (dziś Biedronka) i było tam tyle ludzi, że nie dało się wejść do środka.

PSS Społem
13/12/2021 10:48
W odpowiedzi na  hanek mały

Za komuny ten sklep był czynny w niedzielę ?

hanek mały
13/12/2021 11:41
W odpowiedzi na  PSS Społem

Byłem tam w poniedziałek 14-go, sorry

Norma 81
13/12/2021 10:58
W odpowiedzi na  hanek mały

W 81′ wszędzie tak wyglądało przed dostawą towaru, czy to był chleb, czy masło, czy zeszyty do szkoły, czy wóda.

oooo
13/12/2021 12:04
W odpowiedzi na  Norma 81

WÓDA BYŁA NA JASKÓŁCZEJ NA ROGU

Ostatnio edytowany 11 miesięcy temu przez oooo
Oj !
13/12/2021 12:35
W odpowiedzi na  oooo

Przy monopolowym na rogu ul. Zabrskiej i Krzywej był kręcony parę lat później teledysk Shakin’ Dudi „Za 10 trzynasta” przy użyciu miejscowej ekipy panczurów. W dokumencie „Historia jednego przeboju” Ireneusz Dudek oświadczył, że Telewizja Polska zagubiła ten teledysk.

pół litra
13/12/2021 15:53
W odpowiedzi na  oooo

Te traumatyczne przeżycia tamtego czasu przeżywam co weekend do dzisiaj.

mundurek szkolny
13/12/2021 12:46
W odpowiedzi na  Norma 81

Nawet dyrektor podstawówki do której chodziłem w tym czasie a chyba był czerwony, jak to dyrektor, na lekcji którą z nim miała nasza klasa oświadczył przy jakiejś tam dyskusji, że nie wie czy uda mu się zakupić koks do szkolnej kotłowni i czy nie będzie musiał zamknąć nieogrzewanej szkoły.

Balbina
13/12/2021 09:05

A ja spałem do południa, kiedy to obudziła mnie mama

frontowe opowieści
13/12/2021 10:09
W odpowiedzi na  Balbina

Mnie mama obudziła już o 7 rano mówiąc wstawaj „stan wojenny” a ja zapytałem zaspany „z kim?”, w tedy odparła że z nikim, zły że tak wcześnie i niepotrzebnie mnie budzi w niedzielę powiedziałem niezadowolony „no to po co mnie budzisz ?” Jako młody człowiek nie rozumiałem terminu „stan wojenny” myślałem że wybuchła zwykła wojna. Po śniadaniu mama wysłała mnie do wujka w celu wymiany informacji gdzie przesiedziałem całe przedpołudnie a biedny wujek co godzinę włączał telewizor z nadzieją, że może „coś powiedzą”, jednak na ekranie telewizora jak i z głośnika był tylko szum i rzeczywiście nie było Teleranka.

Ampuła
13/12/2021 19:50
W odpowiedzi na  Balbina

Podli a mściwi siepacze Jaruzela specjalnie nie internowali wtedy Balbiny, żeby dzisiaj nie mógł otrzymać od Ziobrosądownictwa milionów odszkodowania, zadośćuczynienia i rekompensaty. Za rozłąkę z mamusią i ulubioną pierzyną. Jak Gwiazda.

Gang PiSena
14/12/2021 09:24
W odpowiedzi na  Ampuła

To skromny człowiek nieprzywiązujący wartości do dóbr materialnych, wystarczy mu symboliczna podwyżka od premiera Morawieckiego w wysokości 5000 zł.

40 lat minęło
13/12/2021 12:34

Porównując „wczoraj” i „dziś”, niewiele się zmieniło, tyle że szaleństwo rozlało się po świecie. Metody te same.

Atmosfera zagrożenia -> atmosfera zagożenia
Ograniczenia swobody przemieszczania się -> lockdown.
Sklepy 1981 -> sklepy marzec 2020 (kolejki, ograniczenia, znikają „artykuły pierwszej potrzeby”, reglamentacja towarów)
Godzina policyjna -> jest w niektórych krajach.
Przepustki -> QR kody w „paszportach”
Cenzura, podsłuch rozmów telefonicznych, otwieranie korespondencji -> cenzura Facebook, Google Youtube, „moderacja” na portalach
Racjonalizacja przymusu -> przymusowa „dobrowolność”
Media pokazują „nawróconych” opozycjonistów -> media pokazują „nawróconych szurów”
Autorytaryzm -> autorytaryzm
Kryzys ekonomiczny -> kryzys ekonomiczny

I tak dalej…

euroentuzjasta
13/12/2021 12:38
W odpowiedzi na  40 lat minęło

Jak to ktoś powiedział „Wiele się musi zmienić aby nic się nie zmieniło „.

SS3
13/12/2021 20:49
W odpowiedzi na  40 lat minęło

Godzina policyjna była i u nas w sylwestra + wybiorcze godziny policyjne w sklepach i dla młodzieży.
No i przede wszystkim wojsko „zastępujące” cywilów.

Marta
13/12/2021 03:24

nudne jest te zdjecie:) . jedno foto na cały z stan wojenny z Gliwic

Owerol
13/12/2021 05:58
W odpowiedzi na  Marta

Dokładnie co roku to samo nie macie innych

Uzupełniam
13/12/2021 07:18
W odpowiedzi na  Marta

Do znudzenia zapytam, czy płot szpitala miejskiego zniszczyły czołgi, czy właściciel o niego nie dba?

ocb?
13/12/2021 09:24
W odpowiedzi na  Uzupełniam

Jeżeli właścicielem jest miasto to tak, właściciel nie dba. Tak jak budynki na przeciwko zostały doprowadzone przez miasto do ruiny. Właściciel miasto dba tylko o budynki urzędnicze i kościelne. O szpitale się nie dba, wystarczy przejść się po mieście i porównać stan kościołów, sądów i urzędów ze stanem budynków szpitalnych i służby zdrowia.

Dopełniam
13/12/2021 10:47
W odpowiedzi na  Uzupełniam

Może Jurek ze swoim światełkiem do nieba w ramach róbta co chceta zakupi płot dla gliwickiego szpitala ?

Dopełniam
14/12/2021 11:03
W odpowiedzi na  Uzupełniam

Właściciel wybuduje nowy szpital.

Bo to dobre zdjęcie jest
13/12/2021 09:32
W odpowiedzi na  Marta

To podziel się innym

SS3
13/12/2021 20:50
W odpowiedzi na  Marta

Ok, zaraz wrzucą instastories i tiktoka.

Pamiętam ten czas
13/12/2021 09:01

Nie piszę tego jako prowokację żeby wywołać g.burzę, chcę jedynie wyrazić swój pogląd. Mam nadzieję, że moderator to uszanuje.
A moja opinia jest następująca: Szkoda, że w Polsce nie mu już tak mądrych polityków. Patrząc na obecne miernoty aż płakać się chce, jak można było doprowadzić Polskę do „choroby psychicznej”.
Gen. Wojciech Jaruzelski był wielkim patriotą i jednym z najmądrzejszych polityków jakich ten kraj zrodził. Za to, że uchronił Polskę przed Polakami a może i Europę przed wielką rozpierduchą w końcu doczeka się pomników. Jestem o tym przekonany.

xxxx
13/12/2021 09:23
W odpowiedzi na  Pamiętam ten czas

xD

Kibic Piasta
13/12/2021 09:33
W odpowiedzi na  Pamiętam ten czas

Towarzyszu nie doczekanie twoje.

euroentuzjasta
13/12/2021 09:40
W odpowiedzi na  Pamiętam ten czas

Po eurokołchozie można spodziewać się wszystkiego, niedawno w Niemczech odsłonięto pomnik Lenina.

Marta
13/12/2021 09:57
W odpowiedzi na  euroentuzjasta

gdzie?

euroentuzjasta
13/12/2021 10:29
W odpowiedzi na  Marta

W Gelsenkirchen, tak trudno wygooglać ? Co śmieszniejsze w miejscowości, która ma kościół w nazwie.

Pitu pierdu
13/12/2021 11:07
W odpowiedzi na  euroentuzjasta

A ty do jakiego kołchozu byś chciał przynależeć? Żadnego? Własnego?
Jesteś na tyle silny?
Jesteś na tyle mądry?
Ani jedno, ani drugie. Więc siedź cicho i łap ochłapy.

euroentuzjasta
13/12/2021 11:18
W odpowiedzi na  Pitu pierdu

do twojego na pewno nie

Fit for 55
13/12/2021 14:06
W odpowiedzi na  Pitu pierdu

Gratuluję, zajadłość godna prawdziwego komunisty.

Pitu pierdu
13/12/2021 14:43
W odpowiedzi na  Fit for 55

Nie żadna zajadłość tylko realizm. Wy wszyscy machający szabelkami z wygrawerowanymi wzniosłymi frazesami tylko kłapiecie dziobami zamiast się wziąć do roboty i budować. Zamiast naprawiać ten kraj psujecie go i uwsteczniacie bezrozumnie klepiąc w kółko magiczne słowo komunizm, komunizm, komunizm,… podczas, gdy ani komunizmu nie zaznaliście, ani nie rozumiecie co to nawet znaczy. Liznęliście zaledwie odrobinę socjalizmu a kreujecie się na zbawców ludzkości, którzy chodząc w kółko po własnych śladach są już w takiej mentalnej ciemnej d., że chyba nigdy już nie dogonicie świata.

Fit for 55
13/12/2021 14:58
W odpowiedzi na  Pitu pierdu

To teraz doprecyzuj o kim naprawdę napisałeś ?

SS3
13/12/2021 20:58
W odpowiedzi na  Pitu pierdu

Jedyny słuszny komunizm to komunizm warstwowy.

balans
13/12/2021 16:07
W odpowiedzi na  euroentuzjasta

Pewnie chcieli pomnik Adolfa a to by nie przeszło więc zadowolili się ersatem, ale nie jest źle bo w sumie na jedno wychodzi.

Kibic Piasta
14/12/2021 10:36
W odpowiedzi na  euroentuzjasta

W Trewirze w 2018 odsłonili z wielką pompą pomnik Marksa …
Tylko patrzeć jak Adi powróci na piedestał.

frontowe opowieści
13/12/2021 10:26
W odpowiedzi na  Pamiętam ten czas

Wtedy kuzyn był w wojsku, opowiadał jaki to był porządek za rządów tow. Jaruzelskiego. W jednostce wojskowej gdzieś przy NRDowskiej granicy w której były 82 czołgi, z tego 10 było w eksploatacji, którymi żołnierze ćwiczyli na poligonie a reszta stała w garażach, sztuki nówki nie śmigane, a tylko konserwowane i raz na jakiś czas wyjeżdżały z garaży aby dowódca mógł w białych rękawiczkach sprawdzić jakie są czyste. Kiedy wybuchł stan wojenny kilka z tych nowiutkich czołgów w ogóle nie wyjechała z garażu, parę nie dojechało do bramy, kilka stanęło za bramą a do celu, którym według rozkazu był Poznań dojechała… Czytaj więcej »

Amba
13/12/2021 13:52
W odpowiedzi na  frontowe opowieści

Ja cię pozdrawlaju! Normalnie jak pod Kurskiem. Kuzyn sadził kocopoły. Wyjeżdżały z przyczyn technicznych. Silniki w sprzętach wojskowych muszą być uruchamiane i muszą pracować określoną ilość godzin wg harmonogramów, aby utrzymać sprawność techniczną. Nie ma nic gorszego niż postawić pojazd i niech stoi. A to, że w tym kraju normą było, zresztą jest nadal, że każdy patrzy jak coś zajumać to nie wina armii jako takiej, tylko ludzi, którzy w niej służyli. A ci ludzie to my.

frontowe opowieści
13/12/2021 15:34
W odpowiedzi na  Amba

Rozumiem, że tym co napisałeś przyznajesz się do porażki ?

WKU
13/12/2021 15:59
W odpowiedzi na  Amba

Czyli tacy ludzie jak wy brali takich ludzi jak wy do wojska ?

koniec cywilizacji
13/12/2021 11:28
W odpowiedzi na  Pamiętam ten czas

Wychodzi na to, że nie ma ludzi niezastąpionych, za sanacji takim był Piłsudski, za komuny Jaruzelski a za Rzeczpospolitej 3.5 Kaczyński ?

Kolik
13/12/2021 12:40
W odpowiedzi na  koniec cywilizacji

Kaczor to Jarozelskiemu mógł by buty czyścić.

koniec cywilizacji
13/12/2021 12:50
W odpowiedzi na  Kolik

Ciekawie by to wyglądało w końcu jeden i drugi to szlachcic.

Hipotetycznie
14/12/2021 07:51
W odpowiedzi na  koniec cywilizacji

Różnica między nimi jest taka, że jeden by na to nie przystał żeby nie poniżać drugiego człowieka a siebie nie wywyższać. Drugi wręcz odwrotnie. Jeszcze by się napuszył i rozglądał na boki upewniając czy wszyscy widzą.
Który jest który sami sobie odpowiedzcie.

koniec cywilizacji
14/12/2021 12:06
W odpowiedzi na  Hipotetycznie

Różnica jest taka, że Jaruzelskiemu wprowadzając Stan Wojenny udało się poprawić przyrost demograficzny, Kaczyńskiemu wprowadzając 500+ nie udało się spadku demograficznego zatrzymać.

nie
13/12/2021 12:58
W odpowiedzi na  Pamiętam ten czas

W jednym z filmów dokumentalnych Jerzy Urban opowiadał, że przeczuwał że coś się święci, gdyż bardzo często odbywały się narady z generalicją na których bardzo dużo palili papierosów i wywnioskował z tego jak to powiedział „coś knują”.

SS3
13/12/2021 21:00
W odpowiedzi na  nie

Temu typowi nie należy wierzyć nawet jak mówi, że niebo jest niebieskie.

Ostatni Sprawiedliwy
13/12/2021 16:05
W odpowiedzi na  Pamiętam ten czas

Jedyne zdanie się zgadza cyt.: „Gen. Wojciech Jaruzelski był wielkim patriotątak i to wielkim tyle, że sowieckim.

machniom ?
13/12/2021 16:19
W odpowiedzi na  Pamiętam ten czas

Ale który Jaruzelski ? Ten wnuk powstańca styczniowego i syn weterana wojny bolszewickiej 1920 roku czy ten matrioszka podmieniony przez Ruskich ?

pamiętamy
13/12/2021 18:14
W odpowiedzi na  Pamiętam ten czas

Towarzysz Gierek też był mądrym politykiem i patriotą, który doczeka się pomników tak jak towarzysz Jaruzelski ?

Niestety
14/12/2021 07:53
W odpowiedzi na  pamiętamy

Za tzw. „komuny” było więcej mądrych niż obecnie. System był na wskroś zły ale ludzie nie tacy głupi. Teraz jakby odwrotnie.

Ostatnio edytowany 11 miesięcy temu przez Niestety
pamietamy
14/12/2021 09:03
W odpowiedzi na  Niestety

Czyli mądrzy ludzie robili zły system.

zagadka
14/12/2021 12:47
W odpowiedzi na  Niestety

A kto był su*****em a kto dobrym, Jaruzelski czy Gierek czy su*****mi byli obaj ? Bo w stanie wojennym Gierek był internowany a w takich okolicznościach zachodzą 3 możliwe przypadki:
1. Su*****yn Jaruzelski kazał internować su*****na Gierka
2. Su*****yn Jaruzelski kazał internować dobrego Gierka.
3. Dobry Jaruzelski kazał internować su*****na Gierka.
4. Czwarty przypadek, że dobry Jaruzelski kazał internować dobrego Gierka jest niemożliwy, gdyż dobry człowiek nie każe internować dobrego człowieka bo nie ma takiej potrzeby.

Ostatnio edytowany 11 miesięcy temu przez zagadka
Gang PiSena
14/12/2021 09:02
W odpowiedzi na  Pamiętam ten czas

No to trzeba ogarnąć fundusze na ten pomnik, towarzysze po dysze, towarzyszki po dwie dyszki a reszta hołoty po 500 złotych.