Tak wyglądał początek stanu wojennego w Gliwicach. Pierwsze aresztowania jeszcze przed północą

artykuł archiwalny, 24gliwice 2011

Sroga zima, koksiaki (zwane też koksownikami) na ulicach, patrole żołnierzy i milicji, głuche telefony oraz internowania – to główne skojarzenia z początkiem stanu wojennego.

13 grudnia 1981 roku generał Wojciech Jaruzelski wygłosił swoje najsłynniejsze przemówienie.

Podwaliny pod tak potężną operację, jaką jest wprowadzenie stanu wojennego, zabrały kilka, a według niektórych źródeł, nawet kilkanaście miesięcy. Ostatnie dni przed niedzielą 13 grudnia wspomina Bogusław Tracz, historyk z katowickiego Instytutu Pamięci Narodowej.

– Trzeba wziąć pod uwagę kilka czynników. Wtedy Gliwice miały ponad 200 tys. mieszkańców, o wiele więcej niż obecnie.

Były również silnym ośrodkiem wojskowym. Stacjonowały tu wojska obrony przeciwlotniczej, piechota, wojska pancerne i Górnośląska Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza. Przygotowania rozpoczęto już 11 grudnia, w piątek. Wszyscy oficerowie wojska zostali wezwani do swoich macierzystych jednostek – tłumaczy Tracz.

Wojsko zostało postawione na nogi, ale żołnierze nie wyszli z koszar. W sobotę przed godziną 16.00, do Komendy Wojewódzkiej MO w Katowicach wysłano telegram o kryptonimie „Synchronizacja”. Przypuszcza się, że kilkadziesiąt minut później dotarł on do Gliwic.

Wieczorem około godziny 21.00, rozpoczęła się druga część operacji.

Wyłączono telefony, a wojsko zajęło Pocztę Główną przy ul. Dolnych Wałów.

– Około godziny 23.00 zaczęto aresztowania najważniejszych działaczy struktur związkowych, opozycyjnych względem partii. W całym województwie zatrzymano kilkaset osób. W Gliwicach było to około 100 osób, może więcej – dodaje Bogusław Tracz.

W niedzielę, od 6.00 rano Polskie Radio rozpoczęło nadawanie przemówienia generała Jaruzelskiego.

Z pierwszymi dniami stanu wojennego w Gliwicach kojarzą nam się głównie wyłączone telefony oraz liczne patrole na ulicach miasta. Mało kto jednak pamięta, że ulicami Gliwic przejechały czołgi.

– Faktycznie, czołgi przejeżdżały przez miasto. Wiemy, że zaczęły strajkować kopalnie m.in. w Jastrzębiu oraz KWK Wujek w Katowicach, gdzie zginęło dziewięciu górników. Władza obawiała się, że może dojść do strajków solidarnościowych w innych kopalniach, więc 16 grudnia wieczorem urządzono demonstrację siły.

– Czołgi wyjechały z jednostki wojskowej przy dzisiejszej ulicy Andersa. Jechały przez plac Bohaterów Stalingradu, dalej koło Politechniki, aż pod Kopalnię Sośnica. To wzbudziło strach wśród gliwiczan. Te czołgi nie wszędzie potrafiły dobrze wchodzić w zakręty. Na rogu dzisiejszego placu Piłsudskiego, koło banku stały kwietniki, które zostały całkowicie zmiecione przez czołgi – wspomina Bogusław Tracz.

Michał Pac-Pomarnacki
archiwum 24gliwice 2011, fot. p. Damian

60 komentarzy
 najwyżej ocenione
od najnowszych    chronologicznie 
Inline Feedbacks
View all comments
Stary
13/12/2021 10:25

Uważne obejrzenie zdjęcia pozwala zauważyć wstydliwe dla miasta szczegóły. Wokół szpitala pyszni się równe, nienaruszone ogrodzenie a przy ładnie zaprojektowanym, łukowym murku są dwie fajne ławeczki. W letnie dni można było tam przysiąść na chwilę, w cieniu wierzby „płaczącej”. Dysonansem jest oczywiście ten SKOT ale reszta wygląda bardzo porządnie – równy asfalt na Kościuszki, odśnieżone ulice i chodniki. To był stan wojenny – 40 lat temu. Jak nazwać obecny wygląd tego miejsca ? Płot ukradli złomiarze, ławeczki rozwalono…., wierzba została.

Młody
13/12/2021 10:38
W odpowiedzi na  Stary

Płotu nie ukradli złomiarze po prostu dopadła go starość w postaci rdzy i został rozebrany na polecenie dyrekcji a nowy nie został zamontowany, czyżbyś był zwolennikiem odgradzania się płotami od innych, że tak cię to razi ? Np. wokół szpitala przy ul. Radiowej też nie ma płotu i nie ma to wpływu na funkcjonowanie tego szpitala.

Cliper
13/12/2021 09:36

Mało kto pamięta czołgi?
Mnie najbardziej utkwił widok czołgów sunących po rybnickiej

Bumar
13/12/2021 09:46
W odpowiedzi na  Cliper

Wcześniej jechały ul. Dworcową ale to nie było 13 grudnia] ale kilka dni później, ciekawe czy był to jednorazowy przejazd czy takich przejazdów było więcej ?

hanek mały
13/12/2021 07:30

Ja pamiętam, że chciałem kupić chleb w sklepie na Marzanki (dziś Biedronka) i było tam tyle ludzi, że nie dało się wejść do środka.

PSS Społem
13/12/2021 10:48
W odpowiedzi na  hanek mały

Za komuny ten sklep był czynny w niedzielę ?

hanek mały
13/12/2021 11:41
W odpowiedzi na  PSS Społem

Byłem tam w poniedziałek 14-go, sorry

Norma 81
13/12/2021 10:58
W odpowiedzi na  hanek mały

W 81′ wszędzie tak wyglądało przed dostawą towaru, czy to był chleb, czy masło, czy zeszyty do szkoły, czy wóda.

oooo
13/12/2021 12:04
W odpowiedzi na  Norma 81

WÓDA BYŁA NA JASKÓŁCZEJ NA ROGU

Ostatnio edytowany 6 miesięcy temu przez oooo
Oj !
13/12/2021 12:35
W odpowiedzi na  oooo

Przy monopolowym na rogu ul. Zabrskiej i Krzywej był kręcony parę lat później teledysk Shakin’ Dudi „Za 10 trzynasta” przy użyciu miejscowej ekipy panczurów. W dokumencie „Historia jednego przeboju” Ireneusz Dudek oświadczył, że Telewizja Polska zagubiła ten teledysk.

pół litra
13/12/2021 15:53
W odpowiedzi na  oooo

Te traumatyczne przeżycia tamtego czasu przeżywam co weekend do dzisiaj.

mundurek szkolny
13/12/2021 12:46
W odpowiedzi na  Norma 81

Nawet dyrektor podstawówki do której chodziłem w tym czasie a chyba był czerwony, jak to dyrektor, na lekcji którą z nim miała nasza klasa oświadczył przy jakiejś tam dyskusji, że nie wie czy uda mu się zakupić koks do szkolnej kotłowni i czy nie będzie musiał zamknąć nieogrzewanej szkoły.

Balbina
13/12/2021 09:05

A ja spałem do południa, kiedy to obudziła mnie mama

frontowe opowieści
13/12/2021 10:09
W odpowiedzi na  Balbina

Mnie mama obudziła już o 7 rano mówiąc wstawaj „stan wojenny” a ja zapytałem zaspany „z kim?”, w tedy odparła że z nikim, zły że tak wcześnie i niepotrzebnie mnie budzi w niedzielę powiedziałem niezadowolony „no to po co mnie budzisz ?” Jako młody człowiek nie rozumiałem terminu „stan wojenny” myślałem że wybuchła zwykła wojna. Po śniadaniu mama wysłała mnie do wujka w celu wymiany informacji gdzie przesiedziałem całe przedpołudnie a biedny wujek co godzinę włączał telewizor z nadzieją, że może „coś powiedzą”, jednak na ekranie telewizora jak i z głośnika był tylko szum i rzeczywiście nie było Teleranka.

Ampuła
13/12/2021 19:50
W odpowiedzi na  Balbina

Podli a mściwi siepacze Jaruzela specjalnie nie internowali wtedy Balbiny, żeby dzisiaj nie mógł otrzymać od Ziobrosądownictwa milionów odszkodowania, zadośćuczynienia i rekompensaty. Za rozłąkę z mamusią i ulubioną pierzyną. Jak Gwiazda.

Gang PiSena
14/12/2021 09:24
W odpowiedzi na  Ampuła

To skromny człowiek nieprzywiązujący wartości do dóbr materialnych, wystarczy mu symboliczna podwyżka od premiera Morawieckiego w wysokości 5000 zł.

Zad Ziwiony
14/12/2021 09:20

200 000 ludzi, aresztowano 100 działaczy opozycyjnych wobec partii. Przyjmijmy, że było jeszcze 10 000 szeregowych opozycjonistów. Tymczasem dzisiaj wszędzie są sami internowani, zasłużeni działacze, roznoszący bibułę (w tornistrach chyba). I nie ma nikogo, kto stał tam, gdzie stało zomo… Dziwne…

40 lat minęło
13/12/2021 12:34

Porównując „wczoraj” i „dziś”, niewiele się zmieniło, tyle że szaleństwo rozlało się po świecie. Metody te same.

Atmosfera zagrożenia -> atmosfera zagożenia
Ograniczenia swobody przemieszczania się -> lockdown.
Sklepy 1981 -> sklepy marzec 2020 (kolejki, ograniczenia, znikają „artykuły pierwszej potrzeby”, reglamentacja towarów)
Godzina policyjna -> jest w niektórych krajach.
Przepustki -> QR kody w „paszportach”
Cenzura, podsłuch rozmów telefonicznych, otwieranie korespondencji -> cenzura Facebook, Google Youtube, „moderacja” na portalach
Racjonalizacja przymusu -> przymusowa „dobrowolność”
Media pokazują „nawróconych” opozycjonistów -> media pokazują „nawróconych szurów”
Autorytaryzm -> autorytaryzm
Kryzys ekonomiczny -> kryzys ekonomiczny

I tak dalej…

euroentuzjasta
13/12/2021 12:38
W odpowiedzi na  40 lat minęło

Jak to ktoś powiedział „Wiele się musi zmienić aby nic się nie zmieniło „.

SS3
13/12/2021 20:49
W odpowiedzi na  40 lat minęło

Godzina policyjna była i u nas w sylwestra + wybiorcze godziny policyjne w sklepach i dla młodzieży.
No i przede wszystkim wojsko „zastępujące” cywilów.

Marta
13/12/2021 03:24

nudne jest te zdjecie:) . jedno foto na cały z stan wojenny z Gliwic

Owerol
13/12/2021 05:58
W odpowiedzi na  Marta

Dokładnie co roku to samo nie macie innych

Uzupełniam
13/12/2021 07:18
W odpowiedzi na  Marta

Do znudzenia zapytam, czy płot szpitala miejskiego zniszczyły czołgi, czy właściciel o niego nie dba?

ocb?
13/12/2021 09:24
W odpowiedzi na  Uzupełniam

Jeżeli właścicielem jest miasto to tak, właściciel nie dba. Tak jak budynki na przeciwko zostały doprowadzone przez miasto do ruiny. Właściciel miasto dba tylko o budynki urzędnicze i kościelne. O szpitale się nie dba, wystarczy przejść się po mieście i porównać stan kościołów, sądów i urzędów ze stanem budynków szpitalnych i służby zdrowia.

Dopełniam
13/12/2021 10:47
W odpowiedzi na  Uzupełniam

Może Jurek ze swoim światełkiem do nieba w ramach róbta co chceta zakupi płot dla gliwickiego szpitala ?

Dopełniam
14/12/2021 11:03
W odpowiedzi na  Uzupełniam

Właściciel wybuduje nowy szpital.

Bo to dobre zdjęcie jest
13/12/2021 09:32
W odpowiedzi na  Marta

To podziel się innym

SS3
13/12/2021 20:50
W odpowiedzi na  Marta

Ok, zaraz wrzucą instastories i tiktoka.

Pamiętam ten czas
13/12/2021 09:01

Nie piszę tego jako prowokację żeby wywołać g.burzę, chcę jedynie wyrazić swój pogląd. Mam nadzieję, że moderator to uszanuje.
A moja opinia jest następująca: Szkoda, że w Polsce nie mu już tak mądrych polityków. Patrząc na obecne miernoty aż płakać się chce, jak można było doprowadzić Polskę do „choroby psychicznej”.
Gen. Wojciech Jaruzelski był wielkim patriotą i jednym z najmądrzejszych polityków jakich ten kraj zrodził. Za to, że uchronił Polskę przed Polakami a może i Europę przed wielką rozpierduchą w końcu doczeka się pomników. Jestem o tym przekonany.

xxxx
13/12/2021 09:23
W odpowiedzi na  Pamiętam ten czas

xD

Kibic Piasta
13/12/2021 09:33
W odpowiedzi na  Pamiętam ten czas

Towarzyszu nie doczekanie twoje.

euroentuzjasta
13/12/2021 09:40
W odpowiedzi na  Pamiętam ten czas

Po eurokołchozie można spodziewać się wszystkiego, niedawno w Niemczech odsłonięto pomnik Lenina.

Marta
13/12/2021 09:57
W odpowiedzi na  euroentuzjasta

gdzie?

euroentuzjasta
13/12/2021 10:29
W odpowiedzi na  Marta

W Gelsenkirchen, tak trudno wygooglać ? Co śmieszniejsze w miejscowości, która ma kościół w nazwie.

Pitu pierdu
13/12/2021 11:07
W odpowiedzi na  euroentuzjasta

A ty do jakiego kołchozu byś chciał przynależeć? Żadnego? Własnego?
Jesteś na tyle silny?
Jesteś na tyle mądry?
Ani jedno, ani drugie. Więc siedź cicho i łap ochłapy.

euroentuzjasta
13/12/2021 11:18
W odpowiedzi na  Pitu pierdu

do twojego na pewno nie

Fit for 55
13/12/2021 14:06
W odpowiedzi na  Pitu pierdu

Gratuluję, zajadłość godna prawdziwego komunisty.

Pitu pierdu
13/12/2021 14:43
W odpowiedzi na  Fit for 55

Nie żadna zajadłość tylko realizm. Wy wszyscy machający szabelkami z wygrawerowanymi wzniosłymi frazesami tylko kłapiecie dziobami zamiast się wziąć do roboty i budować. Zamiast naprawiać ten kraj psujecie go i uwsteczniacie bezrozumnie klepiąc w kółko magiczne słowo komunizm, komunizm, komunizm,… podczas, gdy ani komunizmu nie zaznaliście, ani nie rozumiecie co to nawet znaczy. Liznęliście zaledwie odrobinę socjalizmu a kreujecie się na zbawców ludzkości, którzy chodząc w kółko po własnych śladach są już w takiej mentalnej ciemnej d., że chyba nigdy już nie dogonicie świata.

Fit for 55
13/12/2021 14:58
W odpowiedzi na  Pitu pierdu

To teraz doprecyzuj o kim naprawdę napisałeś ?

SS3
13/12/2021 20:58
W odpowiedzi na  Pitu pierdu

Jedyny słuszny komunizm to komunizm warstwowy.

balans
13/12/2021 16:07
W odpowiedzi na  euroentuzjasta

Pewnie chcieli pomnik Adolfa a to by nie przeszło więc zadowolili się ersatem, ale nie jest źle bo w sumie na jedno wychodzi.

Kibic Piasta
14/12/2021 10:36
W odpowiedzi na  euroentuzjasta

W Trewirze w 2018 odsłonili z wielką pompą pomnik Marksa …
Tylko patrzeć jak Adi powróci na piedestał.

frontowe opowieści
13/12/2021 10:26
W odpowiedzi na  Pamiętam ten czas

Wtedy kuzyn był w wojsku, opowiadał jaki to był porządek za rządów tow. Jaruzelskiego. W jednostce wojskowej gdzieś przy NRDowskiej granicy w której były 82 czołgi, z tego 10 było w eksploatacji, którymi żołnierze ćwiczyli na poligonie a reszta stała w garażach, sztuki nówki nie śmigane, a tylko konserwowane i raz na jakiś czas wyjeżdżały z garaży aby dowódca mógł w białych rękawiczkach sprawdzić jakie są czyste. Kiedy wybuchł stan wojenny kilka z tych nowiutkich czołgów w ogóle nie wyjechała z garażu, parę nie dojechało do bramy, kilka stanęło za bramą a do celu, którym według rozkazu był Poznań dojechała… Czytaj więcej »

Amba
13/12/2021 13:52
W odpowiedzi na  frontowe opowieści

Ja cię pozdrawlaju! Normalnie jak pod Kurskiem. Kuzyn sadził kocopoły. Wyjeżdżały z przyczyn technicznych. Silniki w sprzętach wojskowych muszą być uruchamiane i muszą pracować określoną ilość godzin wg harmonogramów, aby utrzymać sprawność techniczną. Nie ma nic gorszego niż postawić pojazd i niech stoi. A to, że w tym kraju normą było, zresztą jest nadal, że każdy patrzy jak coś zajumać to nie wina armii jako takiej, tylko ludzi, którzy w niej służyli. A ci ludzie to my.

frontowe opowieści
13/12/2021 15:34
W odpowiedzi na  Amba

Rozumiem, że tym co napisałeś przyznajesz się do porażki ?

WKU
13/12/2021 15:59
W odpowiedzi na  Amba

Czyli tacy ludzie jak wy brali takich ludzi jak wy do wojska ?

koniec cywilizacji
13/12/2021 11:28
W odpowiedzi na  Pamiętam ten czas

Wychodzi na to, że nie ma ludzi niezastąpionych, za sanacji takim był Piłsudski, za komuny Jaruzelski a za Rzeczpospolitej 3.5 Kaczyński ?

Kolik
13/12/2021 12:40
W odpowiedzi na  koniec cywilizacji

Kaczor to Jarozelskiemu mógł by buty czyścić.

koniec cywilizacji
13/12/2021 12:50
W odpowiedzi na  Kolik

Ciekawie by to wyglądało w końcu jeden i drugi to szlachcic.

Hipotetycznie
14/12/2021 07:51
W odpowiedzi na  koniec cywilizacji

Różnica między nimi jest taka, że jeden by na to nie przystał żeby nie poniżać drugiego człowieka a siebie nie wywyższać. Drugi wręcz odwrotnie. Jeszcze by się napuszył i rozglądał na boki upewniając czy wszyscy widzą.
Który jest który sami sobie odpowiedzcie.

koniec cywilizacji
14/12/2021 12:06
W odpowiedzi na  Hipotetycznie

Różnica jest taka, że Jaruzelskiemu wprowadzając Stan Wojenny udało się poprawić przyrost demograficzny, Kaczyńskiemu wprowadzając 500+ nie udało się spadku demograficznego zatrzymać.

nie
13/12/2021 12:58
W odpowiedzi na  Pamiętam ten czas

W jednym z filmów dokumentalnych Jerzy Urban opowiadał, że przeczuwał że coś się święci, gdyż bardzo często odbywały się narady z generalicją na których bardzo dużo palili papierosów i wywnioskował z tego jak to powiedział „coś knują”.

SS3
13/12/2021 21:00
W odpowiedzi na  nie

Temu typowi nie należy wierzyć nawet jak mówi, że niebo jest niebieskie.

Ostatni Sprawiedliwy
13/12/2021 16:05
W odpowiedzi na  Pamiętam ten czas

Jedyne zdanie się zgadza cyt.: „Gen. Wojciech Jaruzelski był wielkim patriotątak i to wielkim tyle, że sowieckim.

machniom ?
13/12/2021 16:19
W odpowiedzi na  Pamiętam ten czas

Ale który Jaruzelski ? Ten wnuk powstańca styczniowego i syn weterana wojny bolszewickiej 1920 roku czy ten matrioszka podmieniony przez Ruskich ?

pamiętamy
13/12/2021 18:14
W odpowiedzi na  Pamiętam ten czas

Towarzysz Gierek też był mądrym politykiem i patriotą, który doczeka się pomników tak jak towarzysz Jaruzelski ?

Niestety
14/12/2021 07:53
W odpowiedzi na  pamiętamy

Za tzw. „komuny” było więcej mądrych niż obecnie. System był na wskroś zły ale ludzie nie tacy głupi. Teraz jakby odwrotnie.

Ostatnio edytowany 6 miesięcy temu przez Niestety
pamietamy
14/12/2021 09:03
W odpowiedzi na  Niestety

Czyli mądrzy ludzie robili zły system.

zagadka
14/12/2021 12:47
W odpowiedzi na  Niestety

A kto był su*****em a kto dobrym, Jaruzelski czy Gierek czy su*****mi byli obaj ? Bo w stanie wojennym Gierek był internowany a w takich okolicznościach zachodzą 3 możliwe przypadki:
1. Su*****yn Jaruzelski kazał internować su*****na Gierka
2. Su*****yn Jaruzelski kazał internować dobrego Gierka.
3. Dobry Jaruzelski kazał internować su*****na Gierka.
4. Czwarty przypadek, że dobry Jaruzelski kazał internować dobrego Gierka jest niemożliwy, gdyż dobry człowiek nie każe internować dobrego człowieka bo nie ma takiej potrzeby.

Ostatnio edytowany 6 miesięcy temu przez zagadka
Gang PiSena
14/12/2021 09:02
W odpowiedzi na  Pamiętam ten czas

No to trzeba ogarnąć fundusze na ten pomnik, towarzysze po dysze, towarzyszki po dwie dyszki a reszta hołoty po 500 złotych.