Badania prenatalne pomagają ocenić rozwój płodu jeszcze przed narodzinami. Choć program finansowany przez NFZ zmienił się w 2024 roku, nadal można spotkać się z informacją, że refundacja przysługuje wyłącznie kobietom po 35. roku życia. Obecnie kryterium wieku już nie obowiązuje, ale skierowanie i termin wykonania badania pozostają istotne.
Badania prenatalne pomagają ocenić rozwój płodu jeszcze przed narodzinami. Choć program finansowany przez NFZ zmienił się w 2024 roku, nadal można spotkać się z informacją, że refundacja przysługuje wyłącznie kobietom po 35. roku życia. Obecnie kryterium wieku już nie obowiązuje, ale skierowanie i termin wykonania badania pozostają istotne.
Program jest dostępny dla wszystkich kobiet w ciąży
Od 5 czerwca 2024 roku z podstawowego programu badań prenatalnych na NFZ może skorzystać każda kobieta w ciąży, niezależnie od wieku. Zmiana przepisów zniosła wcześniejsze ograniczenie, które wiązało dostęp do programu między innymi z ukończeniem 35 lat. Powszechny dostęp dotyczy podstawowych badań przesiewowych wykonywanych w określonych tygodniach ciąży. Do pogłębionej diagnostyki genetycznej lub badań inwazyjnych potrzebne są wskazania medyczne wynikające na przykład z wcześniejszych wyników.
Udział w programie wymaga skierowania. Wystawia je lekarz prowadzący ciążę, a dokument powinien zawierać informację o jej zaawansowaniu w tygodniach. Dzięki temu placówka może ustalić, do którego etapu programu kwalifikuje się pacjentka i kiedy powinno odbyć się badanie.
Kiedy należy wykonać pierwsze badania?
Pierwszy etap diagnostyki przypada między 11. a 14. tygodniem ciąży, czyli do 13. tygodnia i 6. dnia. W tym czasie wykonuje się USG prenatalne, a w ramach programu także badania biochemiczne krwi, obejmujące oznaczenie PAPP-A i wolnej podjednostki beta-hCG.
Podczas USG lekarz ocenia rozwój i widoczne na tym etapie elementy budowy płodu. Sprawdza między innymi czynność serca, obecność kości nosowej i przezierność karkową, określaną skrótem NT. Wyniki badania obrazowego oraz badań biochemicznych służą do obliczenia ryzyka wybranych aberracji chromosomowych i wad płodu.
Tego terminu nie należy traktować orientacyjnie. Po zakończeniu wskazanego okresu nie można przeprowadzić pierwszego etapu w identycznym zakresie, ponieważ część ocenianych parametrów zmienia się wraz z rozwojem ciąży. Dlatego skierowanie najlepiej uzyskać odpowiednio wcześnie, a z rejestracją nie czekać do ostatnich dni przewidzianego przedziału.
Co sprawdza się w drugim trymestrze?
Kolejne USG w programie wykonuje się między 18. a 22. tygodniem i 6. dniem ciąży. Badanie koncentruje się na szczegółowej ocenie anatomii płodu. Lekarz analizuje między innymi budowę serca, mózgu, kręgosłupa, kończyn i narządów jamy brzusznej. Ocenia również wzrastanie płodu, położenie łożyska oraz ilość płynu owodniowego.
Badanie ma szerszy zakres anatomiczny niż USG z pierwszego trymestru, ale także nie pozwala wykryć wszystkich możliwych chorób i nieprawidłowości. Jego wynik trzeba interpretować w połączeniu z dotychczasowym przebiegiem ciąży i wcześniejszą dokumentacją.
Badanie przesiewowe a diagnostyczne – na czym polega różnica?
Podstawowe badania prenatalne mają charakter przesiewowy. Oznacza to, że oceniają prawdopodobieństwo występowania określonych nieprawidłowości, ale nie rozpoznają choroby. Podwyższone ryzyko nie jest więc diagnozą. To informacja, że wynik należy omówić z lekarzem i rozważyć dalsze postępowanie.
Inną funkcję mają badania diagnostyczne. Służą potwierdzeniu albo wykluczeniu konkretnego podejrzenia. Takich procedur nie wykonuje się rutynowo u każdej kobiety w ciąży. Wymagają wskazań medycznych oraz odpowiedniej kwalifikacji.
Gdzie można wykonać badania w Gliwicach?
Jedną z placówek realizujących program jest GlivClinic przy ul. Dworcowej 60, gdzie wykonywane są badania prenatalne prywatnie jak i na NFZ. Przed umówieniem wizyty należy potwierdzić w rejestracji dostępne terminy, zakres świadczeń oraz wymagane dokumenty.
Jak uzyskać skierowanie?
Skierowanie na podstawowy etap programu wystawia lekarz prowadzący ciążę. Musi znaleźć się w nim informacja o wieku ciąży podanym w tygodniach. Jeżeli wynik USG lub badań biochemicznych wskazuje na podwyższone ryzyko, lekarz może skierować pacjentkę do kolejnego etapu. W przypadku poradnictwa genetycznego i badań inwazyjnych dokument powinien zawierać wskazania do pogłębienia diagnostyki, opis stwierdzonych nieprawidłowości oraz wyniki potwierdzające zasadność skierowania.
Jak wygląda zapis na badanie?
Podczas rejestracji trzeba podać aktualny tydzień ciąży oraz poinformować o posiadanym skierowaniu. Pozwala to dobrać termin mieszczący się we właściwym oknie programu. Należy również zapytać, jakie dokumenty i wyniki trzeba przynieść na wizytę, ponieważ ich zakres może zależeć od etapu diagnostyki.
Na badanie zazwyczaj należy zabrać:
- skierowanie;
- dokument tożsamości;
- kartę ciąży;
- wyniki wcześniejszych badań i USG;
- dokumentację dotyczącą istotnych chorób lub poprzednich ciąż, jeśli lekarz uznał ją za potrzebną.
W przypadku badań prenatalnych ważniejszy od wyboru konkretnego dnia jest właściwy tydzień ciąży. Jeśli w najbliższym terminie nie ma wolnych miejsc, pacjentka powinna od razu sprawdzić dostępność w innej placówce realizującej program NFZ.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji medycznej.
