“Religijność mieszczan gliwickich” będzie tematem wykładu, jaki w środę, 3 czerwca w Willi Caro wygłosi prof. dr hab. Piotr Boroń z Instytutu Historii Uniwersytetu Śląskiego. Spotkanie stanowi część cyklu “Gliwice w średniowieczu i czasach wczesnonowożytnych”.
Religia stanowi istotny element życia ludzkiego. Nie ma możliwości zrozumienia zachowań naszych przodków bez uwzględnienia przekonań religijnych. W wykładzie o religijności dawnych Gliwiczan prof. Boroń skoncentruje się właśnie na ludziach i ich wyobrażeniach religijnych. A dawne Gliwice pod względem religii były miastem specyficznym. Jako jedne z niewielu miast na Śląsku w XVI wieku powiedziały „nie” reformacji. Jeśli w okolicznych miasta idee luterańskie szerzyły się powszechnie, to Gliwiczanie wytrwali przy katolicyzmie.
Dlaczego tak się stało? W wykładzie pojawi się próba wyjaśnienia tego fenomenu
– Z dziejami Gliwic wiąże się postać błogosławionego Marcina Strzody, jezuity, człowieka, który w obronie Brna przed Szwedami odegrał rolę porównywalną z rolą Augustyna Kordeckiego w obronie Jasnej Góry. Ale Marcin Strzoda nie był jedynym duchownym pochodzącym z Gliwic, który zasłużył się kościołowi katolickiemu. Wątek specyficznej roli miasta, jako kolebki wielu duchownych katolickich w XVI-XVIII wieku zostanie przedstawiony na wykładzie – mówi prof. Piotr Boroń.
Spróbujemy także dotrzeć do przekonań religijnych zwykłych ludzi – analizując dokumenty sądowe, a także testamenty dawnych Gliwiczan, zarówno tych zamożnych, jak też osób niskiej kondycji
– dodaje. – Dokumenty ostatniej woli, spisywane zwykle na łożu śmierci, zawierają zwykle obok tradycyjnych, choć ważnych formuł, mnóstwo danych ukazujących religijność umierających, wreszcie niemal całe projekty pogrzebowe.
W dziejach mieszczan gliwickich odnotowano jeden przypadek bluźnierstwa. Zapewne było ich więcej, lecz nie przekazano o nich informacji, bądź też oskarżeni wycofywali się i korzyli. Ten jeden przypadek blesfemii wypada omówić – jeśli miasto jawi się jako zbiorowość ludzi pobożnych, to musi być wyjątek, potwierdzający regułę.
W XVIII wieku doszło do istotnych zmian w strukturze wyznaniowej miasta. Pojawili się protestanci oraz Żydzi.
– Ich obecność, a także potrzeby religijne zmieniły miasto w sensie dosłownym – społeczność homogeniczna religijnie w ciągu kilkudziesięciu lat stała się społecznością zróżnicowaną wyznaniowo. Tym zmianom towarzyszyły też zmiany w przestrzeni – budowa synagogi, kościoła ewangelickiego, wreszcie zmiany w geografii cmentarzy. Miasto zmieniało się w chodząc w epokę nowoczesności – kontynuuje prof. Boroń.
Wykład odbędzie się w środę, 3 czerwca, w Willi Caro (ul. Dolnych Wałów 8a). Rozpoczęcie o godzinie 17:00. Wstęp jest wolny, ale liczba miejsc ograniczona.
Jest to ostatnie spotkanie z cyklu “Gliwice w średniowieczu i czasach wczesnonowożytnych”. Prelekcje oparte zostały na wieloletnich pracach badawczych prof. Boronia, których wyniki prezentowane były w wielu publikacjach, szczególnie trzech książkach jego autorstwa: „Dawne Gliwice. Studia z dziejów miasta i jego mieszkańców. Wokół gliwickiego rynku”, „Burmistrzowie Gliwic do 1808 roku” oraz „Gliwiccy pisarze miejscy”. W wykładach przedstawiane są także wyniki niepublikowanych jeszcze badań.
(żms)/MwG
fot. zdjęcie poglądowe – zbiory Muzeum w Gliwicach (https://muzeum.gliwice.pl/pl/zbiory)
