Wielu elektryków posiada uprawnienia G1, ale nie każdy w pełni rozumie, co w praktyce oznacza zakres „do 1 kV” oraz „powyżej 1 kV”. Dla części osób to tylko formalność na świadectwie kwalifikacyjnym. W rzeczywistości różnice są istotne – wpływają na zakres wykonywanych prac, poziom odpowiedzialności, a nawet możliwości zawodowe.
Czym właściwie są uprawnienia G1?
Uprawnienia elektryczne G1 to świadectwa kwalifikacyjne dla osób zajmujących się eksploatacją lub dozorem urządzeń, instalacji i sieci elektroenergetycznych. Podstawą prawną jest Ustawa Prawo energetyczne oraz rozporządzenie dotyczące zasad stwierdzania kwalifikacji.
Zakres G1 obejmuje urządzenia służące do wytwarzania, przetwarzania, przesyłu oraz użytkowania energii elektrycznej. Kluczowe znaczenie ma jednak napięcie instalacji, przy których możesz pracować. I tutaj pojawia się podział na zakres do 1 kV oraz powyżej 1 kV.
Uprawnienia G1 do 1 kV – co obejmują w praktyce?
Zakres do 1 kV dotyczy urządzeń i instalacji niskiego napięcia. To właśnie ten obszar obejmuje zdecydowaną większość prac wykonywanych w budownictwie mieszkaniowym i małych obiektach komercyjnych.
W praktyce oznacza to możliwość pracy przy:
instalacjach elektrycznych w domach i mieszkaniach,
rozdzielnicach niskiego napięcia,
instalacjach przemysłowych nN,
przyłączach kablowych do 1 kV,
montażu i podłączaniu płyt indukcyjnych,
instalacjach fotowoltaicznych po stronie AC,
elektrycznym podłączeniu pomp ciepła,
szafach sterowniczych do 1 kV.
Dla większości elektryków pracujących w terenie, w firmach instalacyjnych czy przy remontach, ten zakres jest w pełni wystarczający. To standard rynkowy.
A czym różni się zakres powyżej 1 kV?
Zakres powyżej 1 kV dotyczy instalacji średniego i wysokiego napięcia. Tu wchodzimy już w zupełnie inny świat elektroenergetyki.
Mowa o pracy przy:
stacjach transformatorowych SN/nN,
liniach kablowych i napowietrznych średniego napięcia,
rozdzielniach SN i WN,
instalacjach przemysłowych o dużej mocy,
farmach fotowoltaicznych po stronie średniego napięcia,
obiektach energetyki zawodowej.
To nie jest rozszerzenie „na wszelki wypadek”. To inny poziom odpowiedzialności i inne środowisko pracy.
Różnica w odpowiedzialności i zagrożeniu
Przy napięciach powyżej 1 kV ryzyko rośnie znacząco. Pojawia się zagrożenie łukiem elektrycznym o bardzo dużej energii, inne są procedury wyłączeń, uziemień i organizacji pracy.
W energetyce średniego napięcia rzadko pracuje się samodzielnie. Obowiązują procedury, polecenia pisemne, instrukcje organizacji bezpiecznej pracy. Błąd przy SN może mieć znacznie poważniejsze skutki niż w instalacji mieszkaniowej.
To nie jest kwestia samego napięcia – to kwestia skali skutków ewentualnej pomyłki.
Różnice na egzaminie
Egzamin na uprawnienia G1 powyżej 1 kV obejmuje szerszy zakres zagadnień. Pojawiają się pytania dotyczące:
budowy i eksploatacji stacji transformatorowych,
zabezpieczeń ziemnozwarciowych i nadprądowych w sieciach SN,
ochrony przeciwporażeniowej w układach wysokiego napięcia,
organizacji pracy przy urządzeniach energetycznych.
Osoby bez praktyki w tym obszarze często mają problem z pytaniami sytuacyjnymi. Sama teoria nie zawsze wystarcza.
Czy zakres powyżej 1 kV zwiększa zarobki?
W wielu przypadkach tak. Elektryk z uprawnieniami powyżej 1 kV może pracować w:
energetyce zawodowej,
dużych zakładach przemysłowych,
firmach utrzymania ruchu,
przy farmach PV i wiatrowych.
To zwykle segment rynku o wyższych stawkach niż typowe instalacje mieszkaniowe. Oczywiście same uprawnienia nie gwarantują lepszych zarobków – liczy się doświadczenie – ale otwierają drzwi do innego sektora branży.
Czy warto robić zakres powyżej 1 kV?
Jeżeli planujesz rozwój w kierunku energetyki, przemysłu ciężkiego lub dużych obiektów infrastrukturalnych – zdecydowanie tak.
Jeżeli natomiast Twoja działalność opiera się głównie na instalacjach domowych i małych obiektach, zakres do 1 kV w zupełności wystarczy.
Częstym błędem jest wpisywanie „powyżej 1 kV” bez realnej potrzeby. W praktyce wielu elektryków nigdy nie pracuje przy takim napięciu.
Nie myl zakresu napięcia z E i D
Warto też pamiętać, że zakres napięciowy to jedno, a rodzaj kwalifikacji to drugie.
E (eksploatacja) pozwala wykonywać prace,
D (dozór) pozwala nadzorować i kierować pracami.
Można mieć E i D do 1 kV, E do 1 kV i D powyżej 1 kV albo odwrotnie. To są niezależne zakresy wpisywane na świadectwie.
Podsumowanie
Różnica między uprawnieniami G1 do 1 kV a powyżej 1 kV nie sprowadza się wyłącznie do liczby na świadectwie. To różnica w środowisku pracy, poziomie ryzyka, zakresie odpowiedzialności i potencjalnych możliwościach zawodowych.
Dla większości instalatorów pracujących w budownictwie mieszkaniowym wystarczający jest zakres do 1 kV. Zakres powyżej 1 kV ma sens wtedy, gdy realnie pracujesz lub planujesz pracę przy urządzeniach średniego napięcia.
Najważniejsze jest jedno – wybieraj zakres świadomie, pod swoją ścieżkę zawodową, a nie „na zapas”.
