W ośmiu zbiorowych mogiłach na Cmentarzu Centralnym spoczywają szczątki więźniów zamordowanych w czasie Marszu Śmierci z KL Auschwitz-Birkenau. We wtorek, 28 kwietnia, uczniowie, kombatanci, przedstawiciele samorządu i mieszkańcy Gliwic po raz kolejny uczcili pamięć ofiar podczas corocznego Spotkania Pokoleń.
Spotkanie Pokoleń to cenna lekcja historii. Upamiętnia więźniów politycznych KL Auschwitz-Birkenau i podobozów w Gliwicach, pomordowanych przez konwojentów SS podczas ewakuacji obozu w styczniu 1945 roku. Wówczas, spośród około 56 tysięcy więźniów, blisko 14 tysięcy skierowano do Gliwic. Ci, którzy dotarli do miasta, przechodzili kolumnami przez dzisiejsze ulice Wyszyńskiego, Powstańców Warszawy, Wrocławską, Daszyńskiego, Rybnicką, Jagiellońską i Franciszkańską.
Na Cmentarzu Centralnym, w ośmiu mogiłach przy głównej alei, spoczywa co najmniej kilkaset ofiar Marszu Śmierci. Dokładna liczba zamordowanych nie jest znana – ciała po wojnie ekshumowano i przeniesiono do Gliwic z okolicznych miejscowości.
Podczas wtorkowej uroczystości odmówiono modlitwę za pomordowanych, odbył się apel poległych oraz salwa honorowa. Uczniowie Szkoły Podstawowej z Oddziałami Dwujęzycznymi nr 6 im. Noblistów Polskich tradycyjnie przygotowali też część artystyczną, zagrała Górnicza Orkiestra Dęta KWK „Sośnica”, a uczestnicy złożyli kwiaty pod pomnikiem.
Marsz Śmierci prowadził przez Gliwice
Warto przypomnieć, że w drugiej połowie 1944 roku wobec zbliżającej się ofensywy Armii Czerwonej władze SS rozpoczęły stopniową ewakuację więźniów KL Auschwitz, którzy wysyłani byli do obozów w głębi Rzeszy. – W połowie stycznia 1945 roku wydano rozkaz ostatecznej ewakuacji i likwidacji obozu. Od 17-21 stycznia 1945 roku wyprowadzono z KL Auschwitz i jego podobozów około 56 tysięcy więźniów i więźniarek w pieszych kolumnach ewakuacyjnych, konwojowanych przez silnie uzbrojonych esesmanów. Wielu z nich straciło życie podczas tej tragicznej ewakuacji nazywanej marszem śmierci – czytamy na stronie Muzeum AUSCHWITZ-BIRKENAU.
W Gliwicach od 1944 roku do stycznia 1945 roku działały cztery podobozy KL Auschwitz. Gleiwitz I znajdował się przy dzisiejszej ul. Przewozowej, więziono w nim około 1 400 osób. W Gleiwitz II przy obecnej ul. Pszczyńskiej produkowano sadzę, w styczniu 1945 roku było tam ponad 1 000 więźniów i więźniarek. Podobóz Gleiwitz III znajdował się przy dzisiejszej ul. Robotniczej, a w Glewitz IV więźniowie rozbudowywali koszary przy obecnej ul. Andersa.
Przez Górny Śląsk prowadziły główne trasy pierwszej ewakuacji więźniów z obozu Auschwitz, „marszu śmierci”. Wiodły one przez Oświęcim-Przyczynę-Wodzisław Śląski oraz Oświęcim-Tychy-Gliwice. W Wodzisławiu i Gliwicach przeformowywano kolumny piesze w transporty kolejowe. Trasami tymi przemieszczonych zostało kilkadziesiąt tysięcy osób, z których znaczna część nie przeżyła.
Po niemal 80 latach odkryto nową trasę Marszu Śmierci. Tysiące więźniów obozów przeszły przez Bojków
Ci, którzy podczas Marszu Śmierci dotarli do Gliwic, w kolumnach przechodzili dzisiejszymi ulicami Wyszyńskiego, Powstańców Warszawy, Wrocławską, Daszyńskiego, Rybnicką, Jagiellońską i Franciszkańską. W 2025 roku okazało się, że jedna z tras wiodła również przez dzisiejszy Bojków.
Więźniowie umierali z wycieńczenia i zimna, ginęli rozstrzelani przez konwojujących, ich zwłoki grzebano na trasie przemarszu. W wielu miejscach Górnego Śląska pozostały zbiorowe mogiły
– informuje Muzeum w Gliwicach.
W naszym mieście znajdują się dwa miejsca upamiętniające ofiary „marszu śmierci”. Jednym z nich jest pomnik wzniesiony na cmentarzu centralnym przy ulicy Kozielskiej, w pobliżu mogił, do których w 1948 roku przeniesiono szczątki ofiar wydarzeń ze stycznia 1945 roku. Drugim miejscem, w którym spoczywają ofiary stycznia 1945 roku jest cmentarz żydowski przy ulicy Poniatowskiego 14.
– Pomnik-nagrobek ustawiony jest w miejscu, gdzie w styczniu 1945 roku pochowano 79 więźniów obozu oświęcimskiego. W czerwcu 1945 roku dokonano odsłonięcia tablicy pamiątkowej, której fundatorem był oddział Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce, opiekę sprawują fundator oraz uczniowie Górnośląskiego Centrum Edukacyjnego im. Marii Skłodowskiej-Curie w Gliwicach – informuje Muzeum AUSCHWITZ-BIRKENAU.
(żms)
